تولید کمپوست گامی در جهت توسعه سیستم مدیریت پسماندهای روستایی

 

چکیده

با توجه به ارتباط مستقیم نحوه مدیریت پسماندهای جامد در سطح روستاها با بهبود وضعیت سلامت و بهداشت ساکنین روستایی و نیز با توجه به تأکید بر بهبود وضع زیست محیطی روستا به عنو ان اولین و مهم ترین وظیفه دهیار یها، موضوع استفاده از کودهای آلی در قالب واحدهای کوچک تولید بیوکمپوست خانگی از اهمیت ویژ های برخورداراست.

از آنجا که بخش عمد ه ای از خا کهای ایران جزو خا کهای مناطق خشک و نیمه خشک محسوب شده و مقدار موادآلی آ نها کمتر از یک درصد است استفاده از کودهای آلی نه تنها باعث افزایش تولید محصولات کشاورزی خواهد شد بلکه از فرسایش و تخریب خاک جلوگیری نموده و نیل به کشاورزی پایدار را ممکن م یسازد. به طور کلی به کارگیری انواع مختلف سیست مهای کمپوست بستگی زیادی به شرایط محلی دار د. در این مقاله به مهمترین فاکتورهای کنترل فرآیند پردازش کمپوست در روستاها (هوادهی، درجه حرارت، مقدار رطوبت، اسیدیته و نسبت کربن به از ت) پرداخته وپارامترهای کلیدی برای تعیین محل مناسب جهت تولید کمپوست خانگی و ورمی کمپوست را نیز مورد بررسی قرارمیدهد. در انتها رو شهای تولید بیوکمپوست خانگی و ورمی کمپوست در مقیاس خانگی مورد بحث قرار گرفت هاند.

واژگان کلیدی: کمپوست خانگی- ورمی کمپوست- پسماندهای روستایی- پسماندهای آلی

-1 کارشناس سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور

2 - کارشناس ارشد علوم محیط زیست

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

در حال حاضر یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی موجود در سطح روستاهای کشور تجمع پسماندها و پراکندگی آنهادر سطح حریم روستایی و نواحی پیرامون آنها میباشد که لزوماً توجه به آن بسیار ضروری است.

در این میان پسماندهای کشاورزی عمده ترین اجزای پسماندهای روستایی را تشکیل می دهند . این پسماندها

براساس تعاریف ارایه شده در قانون مدیریت پسماندها؛ شامل فضولات ، لاشه حیوانات ، محصولات کشاورزی فاسد یاغیرقابل مصرف و ..... می شوند . براساس ماده هفت قانون مدیریت پسماندها، مدیریت اجرایی پسماندهای عادی وکشاورزی در مناطق روستایی به عهده دهیاری ها ودرخارج از حریم شهرها وروستاها به عهده بخشداری ها می باشند.

مواد آلی به علت اثر سازنده ای که بر خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و حاصلخیزی خاک دارند، به عنوان یکی از ارکان باروری خاکها شناخته شده اند . خاکهای مناطق خشک و نیمه خشک از نظر مواد آلی بسیار فقیر هستند . مقدار مواد آلی در بیش از 60 درصد خاکهای زیر کشت در ایران کمتر از یک درصد و در بخش قابل توجهی از آنها کمتر از نیم درصداست. با توجه به اینکه دستیابی به عملکرد بالقوه خاکهای تحت کشت بدون تأمین مواد آلی کافی در خاک امکان پذیرنمی باشد، لذا مطالعه کلیه راههایی که بتوان مواد آلی را در خاک افزایش داده و یا مواد آلی موجود در آن را حفظ نمود ؛از اولویت خاصی برخوردار می باشد.

از میان روش های مختلف مطرح در سیستم مدیریت پسماندهای روستایی، بازیافت این پسماندها درقالب فرآیند تولیدکمپوست، یکی از مناسب ترین روش های دفع این ضایعات می باشد . تولید کمپوست در واقع یک فرآیند تجزیۀ بیولوژیکی است که در طی آن م واد زائد آلی و فساد پذیر تحت شرایط هوازی یا بی هوازی به مواد آلی مفید برای گیاهان تبدیل می شوند. در واقع نوعی از فرآیند تولیدکمپوست، به شکل ساده وسنتی، از قرنها پیش توسط کشاورزان و باغداران در سراسرجهان مورد استفاده قرار می گرفته است . بدین صورت که پسماندها ی گیاهی و فضولات حیوانی به شکل توده هایی برروی هم انباشته شده ویا دردرون حوضچه هایی ریخته می شدند تا دراثرفعالیت طبیعی میکروارگانیسمها تجزیه و در نهایت برای کاربری های کشاورزی مورداستفاده واقع شوند.

مدت زمان لازم برای این فرآیندها معمولا بیش از شش ماه بوده وبطور سنتی، بجز پوشاندن توده ها با لایه ای نازک ازخاک و یا یکی دوبار زیرورو کردن در سال؛ هیچ کنترل ویژه ای برروی آنها صورت نمی پذیرد.

در مزارع و روستاها ی کشورمان باتوجه به آنکه نوع مواد قابل کمپوست در ارتباط با تعداد جمعیت، نوع روش کشاورزی و دامداری، رژیم غذایی، آداب اجتماعی، اوضاع اقتصادی و شرایط اقلیمی هر منطقه متفاوت است ، باید مقوله تولید کمپوست با دیدی علمی و کارشناسانه مورد توجه قرارگیرد.

کمپوست روستایی از فضولات حیوانی (دامی)،بقایای کشاورزی ودیگر مواد مشابه تهیه می گردد . نیروهای کارآموزش دیده و ماهردرروستاها، کشاورزان را با مزایا وروش آماده سازی کمپوست آشنا می کنند.

با توجه به امکانات موجود در روستاهای کشور، توجیه فنی – اقتصادی و سهولت عملکرد، تولید بیوکمپوست به روش خانگی یا به کمک کرم ها (ورمی کمپوست ) در بسیاری از این مناطق، مناسب و عملی م ی باشد . بیوکمپوست ( کود کمپوستی که فقط از پسماندهای آلی منشاء می گیرد) شامل بخش آلی زباله ها (مواد زائد آلی خانگی جداسازی شده از مبدأ) و پسماندهای باغ ها و مزارع (عمدتاً باقیماندۀ برگها و ضایعات کشاورزی می باشد.

از این رو و به منظور توسعه و بهبود سیستم های تولید ک مپوست درسطح روستاها، حوزه معاونت امور دهیاریهای سازمان شهرداریها ودهیاریهای کشور؛ اقداماتی را جهت بازیافت ودفع پسماندهای آلی از طریق دهیاریها درمناطق روستایی درقالب تولید بیوکمپوست خانگی، آغاز نموده است.

درمقاله حاضر، شرح مختصری از مشخصات کلی وانواع روش ها و مراحل ساخت کمپوست خانگی و ورمی کمپوست درروستاها ارایه شده است.

اهمیت تولید بیوکمپوست در روستاها به طور کلی فواید اصلی استفاده از بیوکمپوست در روستاها را م یتوان به صورت زیر خلاصه نمود: تهیۀ کمپوست به روش خانگی و نیز ورمی کمپوست نسبت به سایرروشها زمین بسیار کمی برای آماد ه سازی و بازیافت نیاز دارد.

این روش تأثیر بسیار مثبتی برحفظ محیط زیست و بهداشت روستا و کاهش آلودگ یها خواهد داشت.

بیوکمپوست رطوبت ودرجه حرارت خاک را متعادل نموده، و همچنین از فرسایش خاک جلوگیری می کند.

محصول نهایی با ارزش بوده و برای اهالی روستا سوددهی خواهد داشت. بیوکمپوست حاصله رشد گلها، سبزیجات، درختچه ها و گیاهان زراعی و باغی را تقویت نموده و بعنوان اصلاح کنندۀ خاک بکار میرود.

انتخاب موادقابل کمپوست تجربیات نشان داده است که بهترین انتخاب برای مواد قابل کمپوست شامل : خرده های علف ، برگ، چمن وعلف خشک، ضایعات کشاورزی ، پسماند سبزیجات، علفهای هرز غیرسمی، فضولات دامی (گاو وگوسفند)، بقایای هرس باغات ، خاک اره و سایر ترکیبات مشابه می باشد و دراین بین بدترین انتخاب شامل موارد زیر است:

قطعات گوشت ،چربیها وروغن، گیاهان آفت دار، علفهای هرز سمی، گیاهان آغشته به قارچ کش و سموم شیمیایی (درصورتی که کمتر از یک ماه از سم پاشی گذشته باشد) .مواد افزودنی موادافزودنی به آن دسته موادی گفته می شود که به توده کمپوست جهت کمک به بهبود فرآیند کمپوست سازی اضافه می شود . برای کمک به کمپوست سازی؛ مواداولیه با نیت روژن بالا همانند فضولات حیوانی و همچنین موادافزودنی با کربن بالا همانند خاک اره، کاه، تراشه چوب موردنیاز است.

اندازه ذرات مسئله مهمی است که باید درنظرگرفته شود . موادافزودنی باید به اندازه کافی بزرگ باشند تا اجازه جریان0 تا 2 اینچ / هوا را درداخل توده کمپوست بدهند البت ه نه آنقدر که توده راسردنمایند . محدوده اندازه ذرات این مواد از 25با توجه به شرایط پیشنهاد می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

شرایط کلیدی در تولیدکمپوست روستایی

معمولاً کمپوست سازی یک فرآیند هوازی کنترل شده است که در طی آن باکتریها ، قارچها وسایرمیکروارگانیسمها مواد آلی را به یک ترکیب پایدار مشابه هوموس تبدیل میکنند . ازآنجائیکه میکروارگانیسمها نقش اصلی رابه عهده دارند، بنابراین باید بهترین شرایط برای زندگی آنها فراهم شود.

پنج شرط اساسی زیر برای ایجاد بهترین زیستگاه برای میکروارگانیسم ها ونهایتاً تولید کمپوست مرغوب موردنیاز است:

( C/N ) -1 نسبت مناسب کربن به نیتروژن

میکروارگانیسمها جهت فعالیت نیازمند منبع کربن برای تأمین انرژی وماده اولیه سلولهای جدید ونیز ،تأمین نیتروژن برای پروتئین سازی خود هستند . از اینرو توجه خاص به نسبت کربن ونیتروژن در داخل مواداولیه کمپوست ودر طی فرآیند تهیه آن ضروری است . با توجه به نوع مواداولیه وشرایط فرآیند معمولاً بهترین محدوده نسبت کربن به نیتروژن بین 25 به 1 تا 30 به 1 پیشنهاد می گردد.

-2 رطوبت مناسب

میکروارگانیسم ها جهت جابجایی دردرون توده کمپوست وانتقال موادمغذی به آب ورطوبت کافی نیازمندند . میز ان رطوبت داخل توده از حد 40 تا 65 درصد قابل قبول است اما ترجیحاً محدوده 50 تا 60 درصد پیشنهاد می گردد.

-3 هوادهی خوب

هوادهی اولاً برای تأمین اکسیژن موردنیاز تجزیه موادآلی ثانیاً برای حذف آب ناشی از رطوبت بالای مواد اولیه وثالثاً برای کاهش حرارت ناشی از تجزیه موادآلی، ضروری است.

سطح اکسیژن باید بالای 5 درصد نگهداری شود . محدوده نهایی حدود 5 تا 15 درصد است . درروشهای ساده تهیه کمپوست که از جریان طبیعی هوا استفاده می شود، با کمک نیروی انسانی عمل زیروروکردن تودۀ مواد صورت می گیرد .

اضافه کردن مواد ترکیبی - ساختمانی همانند کاه، پوسته وبرگ درختان وبرگرداندن وهمزدن توده کمپوست در طی فرآیند به هوادهی کمک می نماید.

-4 درجه حرارت کنترل شده

درجه حرارت درتوده کمپوست عامل بسیار مهمی درفعالیت میکروارگانیسمها به حساب می آید . دمای بین 43 تا 65درجه سانتیگراد ( 110 ت ا 150 درجه ف ارنهایت) قابل قبول است اما دمای بالای 70 درجه سانتیگراد برای میکروارگانیسم هاکشنده می باشد .ترجیحاً محدوده مناسب دمایی بین 54 ت ا 60 درجه سانتیگراد ( 130 ت ا 140 درجه فارنهایت ) پیشنهاد می شود. حفظ دما بالای 55 درجه سانتیگرادبه مدت 3 روز کلیه عوامل بیماری زای داخل توده را ازمیان می برد.

 (PH) -5 اسیدیته

در حدود 7 ( محیط خنثی ) ،PH 5 تا 9 انجام پذیراست وبهترین / قلیایی بین 5 (PH) کمپوست سازی در حد توصیه می شود.

 

 

انتخاب محل (Site Selection)

بطور کلی برای تعیین محل مناسب برای جهت تولید کمپوست خانگی، ورمی کمپوست و یا حتی در مقیاس های بزرگتر شرایط ذیل باید مورد توجه قرار بگیرند :

الف) محل تولید کمپوست با توجه به شرایط محل، فاصله مناسب ازمنابع آبی همانند رودخانه، چشمه ، چاه و ..... داشته باشد ومحدوده مالکیت زمین کشاورزی نیز رعایت شود.

ب) پسماندهای آلی به طریقی کمپوست شوند که سبب آلودگی آبهای سطحی، آبهای زیرزمینی وخاک منطقه نگردند.

ج) واحدها وفرآیند تولید کمپوست مورد قبول وتأیید کارشناسان ذیصلاح قرارگرفته و یا منطبق بر مفاد دستورالعمل ارسال شده از طرف حوزه معاونت امور دهیاریها باشند.دیگرملاحظاتی که باید درنظر گرفته شوند عبارتند از:

شرایط خاک محل و زهکشی آن

جهت باد

توجه به زیبایی محل

توسعه آینده ( عمدتاً در مورد واحدهای مقیاس بزرگ ) مکان گزینی تولید کمپوست با توجه به فاصله مناسب ازذخیره گاههای آبی ومرزمالکیت زمین

نمایشگر محل های مناسب توده کمپوست

نمایشگر محل های نامناسب توده کمپوست

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روش های تولید کمپوست

ساخت کمپوست ) Bin Composting علاوه بر روشهای معمول تولید کمپوست همانندتوده های ساکن، ویندرو ودر جایگاه های مناسب )، ساختارهای کمپوست سازی متعددی در دنیا د ر سطح روستاها مورد استفاده قرارمی گیرند کهدر اشکال زیر نمونه ای از آنها معرفی می گردند.

الف) روش ویندروWindrow

ب) تولید کمپوست درجایگاه های مناسبBin Composting

پ) روش توده ایHoop Structure

ت) استفاده از بسته های علوفهSquare Straw BaleStructure

ث) کمپوست خانگی در مقیاس کوچک

مراحل ساخت و تهیۀ کمپوست خانگی در مقیاس کوچک

با استفاده از محفظه های مناسب می توان شرایط بهینه برا ی تبدیل زباله به کود آلی مانند رطوبت توده ، درجه حرارت و تهویه مناسب برای فعالیت میکروارگانیسم های فعال کننده و یا حتی کرمهای خاکی را فراهم نمود . مراحل قدم به قدم زیر برای تولید توده های کمپوست خانگی به منظور استحصال بهترین نتیجه ارائه می گردد:

لایۀ اول

7 الی 10 سانتیمتر بوته و چوب و خاشاک خرد شده یا سایر مواد خشک و سفت بر / در این لایه حدود 5

روی سطح خاک در کف محفظۀ تولید کمپوست ریخته می شود. این مواد به سیرکولاسیون و گردش هوا درقاعدۀ توده بسیار کمک می کند.

لایۀ دوم

در این لایه حدود 15 الی 20 س انتیمتر ، تراشه های مخلوط، برگ، خرده های چمن، پسمانده های مواد غذایی و … قرار داده می شوند. این لایه به مانند یک اسفنج مرطوب عمل می کند.

لایۀ سوم

حدود 1 سانتیمتر خاک، منبع خوبی جهت اضافه کردن میکروارگانیس مهای مورد نیاز به توده م یباشد.

لایۀ چهارم

3 (اختیاری) 7 سانتیمتر فضولات دامی جهت تأمین نیتروژن مورد نیاز میکروارگانیسم ها قرار / در این بخش حدود 5 الی 5داده می شود. برای کاهش اسیدتیۀ توده می توان مقداری آهک، خاکستر چوب یا فسفات روی لایۀ فضولات حیوانی پاشید. اگر فضولات دامی مورد نظر خشک باشند باید به آن آب اضافه شود.

لایۀ پنجم

مراحل 1 الی 4 تا موقعی که ظرف پر شود با ید تکرار گردند. در شرایط هوای گرم و تابستانی بهتر است

که در بالای توده گودال کوچکی جهت جمع آوری آب باران در نظر گرفته شود.

درجۀ حرارت یک تودۀ مناسب در مدت چهار الی پنج روز به حدو د 60 درجۀ سانتیگراد خواهد رسید . در طی این مدت، تودۀ کمپوست به میزان قابل ملاحظه ای نشست می یابد. این امر نشانۀ خوبی از عملکرد صحیح توده م یباشد. پس ازحدود دو هفته توده را به مدت چند ثانیه بهم زده و در صورت نیاز بای د به آن آب اضافه شود . کمپوست حاصله پس از دو الی سه ماه آمادۀ مصرف خواهد بود . توده ای که در اواخر بهار تهیه شده باشد می تواند در فصل پاییز مورد استفاده قرارگیرد و به همین ترتیب توده ای که در اواخر پاییز ساخته شده می تواند در بهار توسط کشاورزان و روستاییان استفاده شود .

با افزایش تعداد دفعات زیرورو کردن توده، سرعت فرآوری و رسیدن کمپوست نیز به همان نسبت افزایش مییابد.

 

ورمی کمپوست (Vermi Composting)

در تهيه كمپوست، چيني‌ها از جمله كشورهايي بودند كه در چهار هزار سال قبل، از مواد زايد گياهي و انساني كود مناسبي تهيه كردند و آنرا براي حاصلخيزي خاك مورد استفاده قرار داده‌اند.

در يك فرايند مناسب تجزيه به روش هوازي، هيچ‌گونه بوي نامطلوبي ايجاد نمي‌شود. و اگر در اين فرايند بويي استشمام شود، نشان دهنده آن است كه عمل تجزيه به خوبي صورت نگرفته و به جاي آن نوعي از عمليات تجزيه غيرهوازي يا تخمير رخ داده است.

جنبه‌هاي بهداشتي استفاده از مواد زايد جامد به منظور تهيه كمپوست: از نظر بهداشتي دو نكته مهم در دفع و استفاده از مواد زايد جامد قابل توجه است. نكته اول مربوط به شيوع بيماري‌هاي حاصل از آن مواد در اثر دفع و استفاده غير بهداشتي آن به وجود مي‌آيد و نكته دوم اصلاح و تبديل مواد زايد به كود است كه افزون بر كنترل اين مواد، منافع اقتصادي قابل توجهي را در بر خواهد داشت. بيماري‌هايي كه بر اثر استفاده غلط و دفع غير بهداشتي زباله و بويژه فضولات انساني در گشتزارها به وجود مي‌آيد، به سه دسته اصلي طبقه‌بندي مي‌شوند:

4-1- بيماري‌هاي باكتريايي: اسهال خوني، حصبه، و تب‌هاي شبه حصبه A و B و C و غيره

4-2- بيماري‌هاي پروتوزوايي: اسهال آميبي، اسهال بالانتيديايي و فلاژله‌اي

4-3- بيماري‌هاي كرمي: آسكاريس، اكسيوريازيس، تريشينازيس، بيلارديازيس و بيماري‌هاي ناشي از كرم قلابداراسكات در پژوهش‌هاي خود كه بر روي كود سازي در چين انجام داد مشاهده كرد تمام عوامل بيماري‌زاي ناشي از مدفوع (انسان و حيوان) از بين خواهد رفت. بهترين و موثرترين وسيله كنترل، همان كود سازي در شرايط هوازي است. متاسفانه در كودسازي به روش غيرهوازي، براي نابودي تخم‌هاي آسكاريس مدت شش ماه زمان لازم است و درصد اندكي از انگل‌ها و تخم آنها نيز در اين روش در كود باقي مي‌مانند.

قابل توجه است در كود كمپوست قارچ‌هايي رشد مي‌كنند كه با توليد آنتي‌بيوتيكهاي ويژه، موجبات ايمني محصول نهايي كمپوست را تضمين مي‌كنند.

 

 

 

 

 

 

به طور كلي در بررسي‌هاي بيولوژيكي كمپوست امكان رخداد سه واقعه مهم وجود دارد:

 همه انگلها و باكتري‌هاي بيماري‌زا نابود مي‌شوند.

مواد آنتي‌بيوتيك در محصول نهايي كمپوست باقي مي‌مانند.

گونه هايي از ميكرب و ساير موجودات زنده در كود كمپوست باقي مي‌مانند كه با ميكربهاي معمولي خاك معارض نيستند.

هوموس افزون بر داشتن مواد اصلي غذايي مانند ازت، فسفر و پتاس كه براي خاك ضروري هستند، داراي عناصر جزيي اساسي همچون كبالت، منگنز، مس، نيكل، روي و غيره مي‌باشد كه براي رشد گياه بسيار مناسب‌اند كه كود شيميايي فاقد اين عناصر است.

افزون بر كربن، هيدروژن و اكسيژن، مواد ديگري مانند ازت، فسفر، پتاسيم، گوگرد، كلسيم، منيزيم و آهن به مقدار زياد براي تغذيه گياهان ضرورت دارد كه هفت عنصر گفته شده را عناصر عمده مي‌نامند. و نبود آنان سبب پژمردگي و نابودي گياهان خواهد شد.

هفت عنصر ديگر مورد نياز، يعني مس، منگنز، روي، سديم، بور، موليبدن و كلر كه به مقدار كمتري براي تغذيه گياهان مورد نياز هستند، عناصر جزيي ناميده مي‌شوند.

جدول مقايسه عناصر جزيي در كود حيواني و كود كمپوست بر حسب كيلوگرم در هر ده تن

اگر منظور از مصرف كمپوست، جلوگيري از فرسايش خاك باشد، بايد در مقدارهاي بين 300 تا 500 تن در هر هكتار به مصرف برسد. البته امكان مصرف 50 تن در هكتار براي برخي از زمين‌ها نيز وجود دارد.

 

 

 

 

 

 

 

ويژگي‌هاي كمپوست غني و بهداشتي:

·         مواد ضروري براي رشد گياه( هورمون‌ها، آنتي‌بيوتيكها و عناصر جزيي) در آن به حد كافي وجود داشته باشند.

·         مقدار مواد معدني آن(نيتروژن، فسفر، پتاسيم و غيره) مناسب باشد.

·         مقدار ماده آلي آن( هيومين، سلولز، پروتئين و غيره) مناسب باشد.(20- 15 درصد)

·         مواد مضر، بيماري‌زا و آلوده كننده براي انسان، حيوان و گياه نداشته باشد و براي آب و خاك و هوا آلوده كننده نباشد.

·         درصد ناخالصي‌هاي آن(فلزات، شيشه، پلاستيك و غيره) در حد قابل قبول باشد.

·         مقدار نسبت   آن مناسب(كمتر از 30 ) باشد.

·         مقدار رطوبت آن در حد مناسب باشد(كمپوست بسته‌بندي نشده كمتر از 50 درصد و بسته‌بندي شده كمتر از 20 درصد باشد)

·         رنگ قهوه‌اي تيره مايل به سياه داشته و بوي نامطبوع نداشته باشد.

·         توده زنده و فعال ميكربي باشد.

·         ظرفيت زياد تبادل و جذب آب و بنيان‌هاي شيميايي داشته باشد.

معايب كمپوست:

·         تهيه كمپوست به‌طور معمول نياز به سرمايه‌گذاري اوليه زيادي داشته و هزينه‌هاي مكانيزه كردن را در بر دارد.

·         تمام زباله‌هاي شهري قابل تبديل به كمپوست نيستند و حمل و نقل مازاد آنها به محل دفن، هزينه‌هاي ويژه خود را در پي دارد.

·         راكد بودن بازار فروش كمپوست در برخي موارد سبب ايجاد عدم ثبات اقتصادي در اين برنامه ها مي‌شود.

·         اغلب كارخانه‌هاي كمپوست به دليل توليد بوهاي نامطبوع مورد اعتراض مردم قرار مي‌گيرند.

·         در بسياري موارد و بويژه در كشورهاي در حال توسعه، احداث صنايع كمپوست سبب وابستگي به كشورهاي توسعه يافته مي‌شود.

كرم‌هاي خاكي كه به لاتين لومبريسيده و به عربي خراطين ناميده مي‌شوند، از دير باز مورد توجه محققان و صاحب‌نظران قرارداشته‌اند و ارسطو براي نخستين بار به نقش كرم‌هاي خاكي در تجزيه و فساد بقاياي گياهي و جانوري و نگهداري ساختمان خاك و تهويه و حاصلخيزي آن توجه بيشتري كرد.

 

ويژگي‌هاي كرم آيزينيا فوتيدا:

·         سرعت رشد(7 ميلي‌گرم به ازاي هر كرم در روز)

·         حداكثر وزن بدن هر كرم(1500 ميلي گرم)

·         سن تقريبي رسيدن به بلوغ(50 روز)

·         شروع پيله‌گذاري(55 روز)

·         تعداد پيله به ازاي هر كرم در روز 35/0

·         ميانگين تعداد نوزاد خروجي از هر پيله 7/2

كرم هاي خاكي مرحله مشخص لاروي نداشته‌اند و نوزادان آنها پس از خروج از تخم، رفته رفته بالغ مي‌شوند.

در كرم‌هاي خاكي از آنجا كه خون از درون رگها خارج نمي‌شود، به آن دستگاه گردش خون بسته گفته مي‌شود. خون كرم داراي هموگلوبين است كه در پلاسما محلول بوده و به همين دليل خون كرم به رنگ قرمز است، كرم خاكي قلب واقعي ندارد و خون از درون رگ پشتي به سمت جلوي بدن جريان مي‌يابد و در قسمت جلوي بدن، پنج جفت لوله (قلب‌هاي كاذب) رگ پشتي را به رگ شكمي متصل مي‌كنند. اين لوله‌هاي عضلاني گاهي منقبض و منبسط مي‌شوند. خون را به حركت در مي‌آورند.

ظرفيت توليد مثلي كرمها در زير آورده شده است:

·     تخم در شرايطي كه محيط مرطوب و درجه حرارت 27- 16 درجه سانتي‌گراد باشد، در عرض 20- 14 روز كامل مي‌شود. و كرم‌هاي كوچك از آن بيرون مي‌آيند.

·         تخم حاصل كه 4-3 ميلي متر طول دارد پيله يا كپسول ناميده مي‌شود.

·         درون هر پيله 15-2 عدد بچه كرم وجود دارد.

·         بچه كرم‌ها از يك انتهاي تخم خارج مي‌شوند.و داراي رنگ شفاف هستند.

·         طول هر بچه 5/0 تا يك اينچ است.

·         هر بچه كرم پس از 90- 30 روز به بلوغ جنسي مي‌رسد.

·     كرم‌هاي بالغ تغذيه‌كننده از لجن فاضلاب و فضولات خانگي به اندازه يك دهم كرم‌هاي بالغ تغذيه‌كننده از فضولات گاوي و اسبي، پيله توليد مي‌كنند.

 

 

 

 

كرم‌هاي خاكي امروزه به سه منظور اصلي و عمده پرورش داده مي‌شوند:

·         اول افزودن آن به صورت كرم زنده فعال به خاك

·     استفاده از كمپوست كرمي توليد شده توسط كرم‌ها به عنوان يكي از غني‌ترين و بهترين كمپوست‌هاي موجود براي اصلاح بافت فيزيكي و غني ساختن خاك

·         استفاده از آن به صورت خشك و منجمد براي تغذيه دام و طيور

صنعت پرورش كرم داراي چند محور با ارتباط متقابل با يكديگر است:

·         پرورش كرم در كشاورزي( شامل كاربرد كرم هاي خاكي و محصولات مربوط به آنها در كشاورزي

·        پرورش كرم در مديريت محيط زيست( كاربرد كرم‌ها و محصولات مربوط به آنها در مديريت و حفظ محيط زيست)

·     پرورش كرم در مديريت مواد زائد(كاربرد كرم هاي خاكي و فنّاوري‌هاي مربوط به آنها در مديريت و كاهش مواد زايد توليد شده)

 

تحقيقات كرم شناسي در مديريت مواد زايد در اواخر دهه هفتاد با انجام يك كنفرانس در سيراكوز شهر نيويورك ايالات متحده آمريكا آغاز شد و محققين دانشگاه‌هاي كورنل و سيراكوز نتايج پژوهش‌هايي انجام شده را مطرح و پس از آن با تشكيل كارگاه آموزشي در كالامازو ايالت ميشيگان آمريكا در مورد تثبيت مواد آلي زايد رونق بيشتري گرفت.( ادواردز(Edwards) با ارائه كتابي با عنوان راهنماي توليد كمپوست كرمي در توسعه اين دانش كمك شاياني به عمل آورده است.)

كاربرد كرم‌هاي خاكي در مديريت مواد زايد تا حدود زيادي يك فرايند مستقيم و مداوم است( مواد زايد از يك طرف وارد سامانه شده، سپس توسط كرمها تبديل به كود گرديده و از سوي ديگر سامانه، محصولات خارج مي‌گردند.)

 

 

 

 

 

 

 

 

دو عامل اساسي مانع جلوگيري از توسعه مطلوب و گسترده طرح‌هاي توليد كمپوست كرمي به شرح زير است:

·         ناكام ماندن طرح‌هاي بيع متقابل پرورش كرم بدليل آنكه اين صنعت هنوز سودآوري لازم را ندارد.

·     تغيير يافتن روش‌هاي فراوري، سطوح كنترل كيفيت و فرايند و تغيير مواد غذايي كرم‌ها كه مجموعاَ باعث تغيير كيفيت و نوع عملكرد كمپوست كرمي در بازار فروش مي‌شوند. در اين رابطه دانش و فنّاوري كاملاَ جديدي بر اساس اثرات كاربرد محصولات كمپوست كرمي براي افزايش ميزان توليد محصولات كشاورزي و مراتع ايجاد شده است كه در آنها كرم‌هاي خاكي محل تجمع زيستي فلزات سنگين و مواد سمي بوده و همچنين به عنوان مصرف‌كننده و از بين برنده عوامل بيماري‌زا عمل مي‌كنند. موسسه پرورش كرم استراليا در حال حاضر پيش‌نويس ( بهترين‌ رهنمودهاي عملي توليد كمپوست كرمي ) را در دست تهيه دارد و آنرا براي خدمات مشاوره‌اي صنعت پرورش كرم به كار خواهد برد.

صنعت پرورش كرم بجاي ماهيت علمي و موضوعي داراي جنبه عملي و كاربردي است و به سه طبقه كلي تقسيم مي‌شود:

  صنعت اول: شامل پرورش كرم، توليد كمپوست كرمي، تثبيت مواد زايد توسط كرم‌ها و نهايتاَ كشاورزي به كمك كرمها مي‌باشد. منظور از پرورش كرم‌ همان توليد كرم به عنوان خوراك دام و طيور، غذاي(پروتئين) كرمي، طعمه زنده(ماهيگيري) و كاربردهاي مختلف كرمها در علم پزشكي است. و توليد كمپوست كرمي شامل كاربرد كرم‌هاي خاكي در توليد كود كرمي به عنوان اصلاح‌كننده خاك و مخلوط‌هاي گلداني است. و تثبيت مواد زايد بوسيله كرم‌ها بر كاربرد در تثبيت و كاهش حجم مواد زايد دفع شده از طريق تبديل آنها به كمپوست تكيه دارد. و كشاورزي به كمك كرم‌ها نيز همان كاربرد كرمها در كشاورزي براي مديريت ميداني مواد زايد كشاورزي، اصلاح و بهبود قابليت توليد محصولات كشاورزي و چراگاهها به كمك كرم‌ها بوده و در باغباني نيز به منظور افزايش رشد و تكثير گياهان كاربرد دارد.

صنعت دوم: اين صنعت در برگيرنده صنايع ساخت و فراوري مانند ساخت تجهيزات توليد كمپوست كرمي و برداشت محصولات توليد شده، آميختن، فراوري و بسته‌بندي كود و افزودن مكمل‌هي غذايي پروتئيني به آن(فراوري غذاهاي كرمي) است.

صنعت سوم: اين صنعت شامل بررسي‌هاي كرم شناسي، خدمات جانبي مرتبط با مديريت مواد زايد ( خدمات مشاوره‌اي و قراردادي به منظور هدايت و انجام بازرسي‌هاي لازم، تنظيم و راه‌اندازي و بهره‌برداري تاسيسات و مشاغل مرتبط با توليد كمپوست كرمي و پرورش كرم) و در نهايت عمده فروشي، خرده فروشي و به طور كلي ترويج، توزيع و فروش محصولات مربوط به پرورش كرم است.

مقياس‌هاي مختلف پرورش كرم و توليد كمپوست كرمي:

·         مقياس كوچك(خانگي)

·         مقياس متوسط( خانگي يا تجاري)

·         مقياس بزرگ( تجاري يا صنعتي)

 

براي طبقه‌بندي فوق دو نوع معيار متمايز وجود دارد، مقياس كميت و مقياس اندازه واحد توليد كمپوست كرمي كه بايد به هر دو توجه كرد:

 

نرخ فراوري مواد آلي مختلف مطابق با نوع ماده زايد، گونه‌هاي كرم مورد استفاده و عمليات مديريتي انجام شده، متغير خواهد بود و در ثاني به طور معمول به هنگام پژوهش‌هاي واحدهاي پرورش كرم، به صورت مرحله‌اي طراحي مي‌شوند. براي مثال هر واحد بزرگ مي‌تواند با تعداد زيادي مقياس متوسط راه‌اندازي شود.

مايعات كرمي(چايي كرم): اين مايعات محصولات جانبي فرايند توليد كمپوست كرمي به شمار مي‌روند. به طور كلي دو نوع مايع كرمي وجود دارد. نوع اول مايع مدفوع كرمها بوده كه از تجزيه مواد آلي ايجاد شده و يا حاصل رطوبت اضافي بستر كرم‌هاست كه از درون توده كمپوست به صورت شيرابه تراوش مي‌كند. نوع دوم نيز مدفوع مايع شده كرم‌ها بوده است كه بر اثر ريختن مدفوع جامد كرم درون آب و سپس هوادهي، هم زدن، ته نشين و صاف كردن مايع خاصل براي جداسازي ناخالصي‌هاي و مواد جامد آن توليد مي‌شود. تعيين كيفيت مايعات كرمي يا چايي كرم با استفاده از يك روش غير دقيق علمي صورت مي‌پذيرد. اين چاي براي پرورش گياه در سامانه‌هاي كشت آبي(هيدروپونيك)، آبياري گلدانها و آبياري تحت فشار باغ‌ها، قابل استفاده است.

 (ضرورت تدوين و تصويب استاندارد)

ورمي‌كمپوست يا مدفوع كرم‌ها همان مواد دفعي كرم‌ها در خالص‌ترين حالت آن است، در حالي كه كمپوست كرمي مخلوطي از مواد دفعي كرم‌ها و مواد آلي فراوري نشده است.

مقدار مصرف كمپوست كرمي در كشاورزي‌هاي متداول حدود سه تا پنج تن در هر هكتار، حدود 20- 5 درصد وزن خاك گلدان در گياهان گلداني و حدود دو تا پنج كيلوگرم براي هر درخت در باغ‌هاي ميوه است.

عمل توليد كمپوست كرمي را مي‌توان بر حسب مواد موجود، در هر مكاني انجام داد كشاورز مي‌تواند از مواد زايد كشاورزي، فروشنده سبزيجات از سبزيجات فاسد شده، دامدار از كود حيواني و خانم‌هاي خانه‌دار و رستوران‌ها  از مواد زايد آشپزخانه براي توليد كمپوست كرمي استفاده كنند.  بنابراين توليد كمپوست توسط كرم‌هاي خاكي، در مناطقي كه مقدار زيادي زباله جامد وجود دارد. نوعي مديريت تبديل اين نوع زباله‌ها به شمار مي‌رود.

مزيت بزرگ اين كار، قابليت اجرا در محيط‌هاي روباز و سربسته است و بنابراين امكان تهيه در تمامي طول سال را دارد.

جدول مقايسه خصوصيات شيميايي كمپوست باغي و ‌كمپوست كرمي

·         توضيح: نيتروژن نيتراتي شكلي از نيتروژن كه بلافاصله توسط ريشه گياه قابل جذب است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول مقايسه خصوصيات شيميايي كود دامي پوسيده و ‌كمپوست دامي

 

 

 

 

جمعيت‌هاي ميكربي: بخش دهاني كرم خاكي قادر به جويدن و تكه تكه كردن مواد غذايي نيست و براي تجزيه مواد آلي، به ميكروارگانيسم‌هايي مانند باكتري‌ها، جلبك‌ها، نماتدها، پروتوزوآها، روتيفرها، و آكتينوميست‌ها وابسته‌اند تا قادر به بلعيدن مواد نرم شده توسط اين ميكروارگانيسم‌ها باشند.

كرم‌هاي خاكي داراي يك سنگدان آسياب كننده هستند كه مواد آلي را تكه تكه مي‌كند. كرم‌ها ميكروارگانيسم‌ها را همراه مواد غذايي مي‌بلعند و به آنها به عنوان يك منبع عمده مواد مغذي وابسته‌اند. از طرف ديگر، روده كرم خاكي نيز بزاق و آنزيم‌هايي را ترشح كرده كه به صورت گزينشي گونه‌هاي خاصي از ميكرب‌ها را تحريك مي‌كند. كرم‌هاي خاكي سبب تشديد فعاليت‌هاي ميكربي در مواد زايد شده و بنابراين مواد دفعي و مدفوع كرم‌ها به مقدار بيشتري خرد و كوچك‌تر شده و از نظر ميكربي فعال‌تر از مواد غذايي مصرف شده توسط انها مي‌شود. كرم هاي خاكي به طور موثري سبب آغشته شدن خاك با مواد آلي زايد آسياب شده و ميكروارگانيسم‌هاي مفيدي مي‌شود كه نرخ مصرف مواد غذايي را افزايش مي‌دهد و از اين‌رو، ميكروارگانيسم‌هاي بيشتري توسط كرم‌ها بلعيده مي‌شوند. كرم هاي خاكي سبب از بين رفتن مقدار زيادي ميكروارگانيسم‌هاي بي‌هوازي به صورت گزينشي مي‌شوند. نابودي ميكرب‌هاي بي‌هوازي حاصل از رقابت ميكرب‌هاي روده‌اي كرم خاكي بوده و تاثير كرم‌هاي خاكي در اين زمينه آن است كه آنها از راه هوادهي مواد غذايي و تسريع در خشك شدن آنها موجب بهتر شدن شرايط براي فعاليت بيشتر ميكرب‌هاي هوازي و برعكس نامطلوب شدن براي ميكرب‌هاي بي‌هوازي مي‌شوند.

دلايل زيادي در دست است كه نشان مي‌دهد عوامل ميكربي بيماري‌زا براي انسان توسط كرم‌هاي خاكي به صورت گزينشي حذف مي‌شوند. و عوامل بيماري‌زا همچون گونه‌هاي سالمونلا و اشريشياكلي در كمپوست كرمي قادر به ادامه حيات نيستند. دومينگوئز در سال 1997 دريافت كه با گذشت 60 روز از آغاز فرايند توليد كمپوست كرمي در يك نمونه ويژه، تعداد كلي فرم‌هاي مدفوعي از MPN 39000 در هر گرم به صفر MPN در هر گرم تقليل يافته بود.

 مهمترين ويژگي‌هاي كمپوست كرمي در مقايسه با كمپوست معمولي و ساير مواد كودي:   

36-1- كمپوست كرمي در اصلاح بافت فيزيكي خاك، نقش به سزايي دارد و موجب سبك شدن آن مي‌شود. بنابراين ضريب حفظ رطوبت در خاك افزايش مي‌يابد و آب به مقدار بيشتري در بافت خاك نگهداري مي‌شود. در اين حالت كمپوست كرمي موجب رها شدن تدريجي آب از خاك شده است و از تبخير سطحي و يا نفوذ سريع آب به داخل عمق خاك(عمق دور از دسترس گياه) جلوگيري مي‌كند.

36-2- كمپوست كرمي به حل شدن مواد مغذي خاك كمك مي‌كند.

36-3- كمپوست كرمي در ايجاد تعادل نسبت مواد معدني به مواد مغذي در خاك نقش مهمي دارد و با داشتن تركيباتي چون نيتروژن، پتاسيم، كلسيم، منيزيم و غيره يك كود بسيار غني به شمار مي‌رود.

36-4- در تركيب شيميايي كمپوست كرمي مقدار قابل توجهي چربي يافت مي‌شود كه آن را تبديل به يك كود كامل مي‌كند،  به همين دليل در غني سازي گياه از نظر مواد غذايي و همچنين احتياجات متابوليكي آن، بسيار موثر است. به طور معمول، اين مواد در ساير كودهاي استاندارد تجاري يافت نمي‌شوند. 

36-5- بر اساس بررسي‌هاي دانشمندان ژاپني كه در سال 1978 منتشر شده است، زماني كه كمپوست كرمي با ساير كودها مخلوط شده و در زمين بكار رود، حلاليت مواد مغذي كود به تاخير مي‌افتد و مدت زمان پايداري آن افزايش مي‌يابد. در اين حالت، كمپوست كرمي با رها كردن تدريجي مواد مغذي خود در خاك در تداوم طولاني مدت فعاليت كود، سهم به سزايي دارد. همين ويژگي موجب مي‌شود كه در طول دوران كاشت و داشت گياه، هيچ‌گونه نيازي به افزودن مجدد كمپوست كرمي به خاك نبوده و در اين دوره فقط يك بار استفاده از كود در زمين كافي خواهد بود. اگر كمپوست كرمي با كودهاي ديگر مخلوط شود. خواص فيزيكي و شيميايي خاك همزمان با هم بهبود مي‌يابد، بنابراين اين تركيب در تشديد اثرهاي مطلوب و عملكرد كود تاثير مي‌گذارد.

36-6- كمپوست كرمي يك كود صد در صد آلي است كه به صورت مستقيم جذب ريشه گياهان مي‌شود. اين نوع كمپوست، غني‌ترين محيط براي حيات موجودات ذره‌بيني خاك بوده، ولي باوجود اين، بدون بو و عاري از آلودگي است.

36-7- ارزشمندترين ويژگي كمپوست كرمي در عملكرد آنزيم‌ها، ميكروارگانيسم‌ها و هورمون‌هاي مختلف موجود در آن است. كمپوست كرمي داراي آنزيم‌هايي نظير پروتئاز، آميلاز، ليپاز، سلولاز و كتيناز است كه در تجزيه مواد آلي خاك و در نتيجه در دسترس قراردادن مواد مغذي مورد لزوم گياهان نقش موثري دارد. ويژگي ياد شده  موجب مي‌شود تا كمپوست كرمي به عنوان بهترين و اساسي ترين كود براي احياي زمين‌هاي باير غيرقابل كشت به شمار مي‌رود.

36-8- كمپوست كرمي محصولي، با ارزش براي كشت انواع محصولات به شمار مي‌آيد و در درجه اول براي پرورش گل و گياهان زينتي و در كشتزارها براي اصلاح نژاد گياهان مورد توجه قرار گرفته است. از آنجا كه نقش اساسي اين نوع كمپوست تحريك و تسريع رشد گياهان بوده، بهترين تاثير آن در رنگ‌آميزي گل و بزرگ‌تر كردن آن است.

36-9- به‌نظر مي‌رسد كه كمپوست كرمي در تغليظ عطر و اسانس گياهان و گل‌هاي معطر تاثير داشته باشد.

 36-10- ساير موارد استفاده از اين محصول شامل كاربرد آن در كرت‌هاي بزرگ پرورش گل، كشتزارهاي انگور، محصولات و ميوه‌هاي نوبر و زودرس، بيشه‌زاران و جنگل‌هاي طبيعي و مصنوعي( توليد چوب)، باغ‌هاي گردو، مركبات و زيتون است.

36-11- كمپوست كرمي، سرشار از عناصر پرمصرف و كم مصرف و به شكل قابل استفاده براي گياه است. براساس گزارش‌هاي موجود، فضولات كرم‌هاي خاكي از نظر عوامل شيميايي داراي مقادير زيادي مواد آلي و عناصر قليايي قابل تبادل، شامل سذيم، پتاسيم، كلسيم، منيزيم، فسفر و منگنز قابل استفاده براي گياه نسبت به خاك اطراف است.

36-12- مواد تحريك‌كننده رشد گياه نظر اكسين و سيتوكسين در كمپوست كرمي وجود دارد.

36-13- كمپوست كرمي مقدار محسوسي آهن و مس در تركيبات خود به اشكال شيميايي و هندسي معين دارد كه در اسيد هيوميك و منابع ديگر خاك، همانند آنها يافت مي‌شود.

36-14- اسدهاي هيوميك و برخي از فلزات سنگين در كمپوست كرمي وجود دارد. در طيف‌سنجي با امواج ماوراي بنفش و تجزيه شيميايي توده به وسيله حرارت، مشخص شده است كه اسيدهاي هيوميك كمپوست كرمي شبيه به نوعي ليگنين گياهي هستند.

36-15- كمپوست كرمي اثر محركي بر روي حداكثر رشد گليسين(سويا) با افزايش در طول ريشه، تعداد ريشه افقي، جوانه زدن طولي و طول قسمت ميان دو گره نشاي آن و ساير گياهان دارد.

36-16- فلزات، در مدفوع كرم‌ها(كمپوست كرمي) همراه با افزايش تدريجي غلظت آنها(البته به استثناي كروم و زيركونيوم) ظاهر مي‌شوند. افزودن زغال سنگ نارس و ماسه به كمپوست كرمي موجب كاهش غلظت فلزات 76 تا 94 درصد مي‌شود.

36-17- كرم‌هاي خاكي با توليد كمپوست كرمي سبب كاهش نسبت   به 20 يا كمتر مي‌شوند.

36-18- استفاده از فرايند كمپوست كرمي افزون بر تثبيت مواد زايد جامد، فضولات حيواني و لجن فاضلاب، نتايج مفيد ديگري نظير جداسازي مواد زايد غيرآلي، نداشتن شيرابه، نداشتن بوي زباله و كاهش حجم آن تا حدود 80 درصد را نيز به دنبال دارد.

36-19- هنگامي كه مدفوع كرم‌هاي خاكي با خاك بدون كرم مقايسه شود. نتايج جالب توجه زير به‌دست مي‌آيد:

36-19-1- فسفر قابل دسترس مدفوع كرم خاكي هفت برابر بيشتر است.

36-19-2- نيتروژن قابل دسترس مدفوع كرم خاكي شش برابر بيشتر است.

36-19-3- منيزيم قابل دسترس مدفوع كرم خاكي سه برابر بيشتر است.

36-19-4- كربن قابل دسترس مدفوع كرم خاكي دو برابر بيشتر است.

36-19-5- كلسيم قابل دسترس مدفوع كرم خاكي 5/1 برابر بيشتر است.

 با افزايش پوسته تخم‌مرغ خرد شده به فضولات دامي ميزان PH افزايش، همچنين كلسيم لازم براي تشكيل پيله تامين و در نتيجه توليد كرم نيز افزايش يافت.

 از جمله محصولات با ارزشي كه از كرم‌هاي خاكي به‌دست مي‌آيد، پنج آنزيم آميناز، فلولاز، فتيلاز، فيتاز و ورماز است كه از عصاره خالص كرم‌هاي خاكي، جداسازي مي‌شود. تركيبي از اين آنزيم‌ها به عنوان مواد اوليه حاصل از تجزيه مواد شوينده (پاك كننده) در طبيعت يافت مي‌شود.

ظرفيت توليد مثلي كرمها در زير آورده شده است:

5-1- در شرايط مطلوب دما، رطوبت و غذا، قابليت توليد مثل 40- 30 روز به ازاي هر نسل را دارند.

5-2- كرم بالغ 3-2 پيله در هر هفته توليد مي‌كند.

5-3-  هر پيله در 50-20 روزگي مي‌رسد و 4-2 كرم از آن خارج مي‌شود.

5-4- تمام كرمهاي خارج شده از تخم، زنده نمي‌مانند.

5-5- يك كرم بالغ، 250 كرم در مدت 6 ماه توليد مي‌كند.

با وجود اينكه كرمها هر دو ارگان جنسي نر و ماده را دارند، اما خودباروري( خودلقاحي) در آنها انجام نمي‌شود و در طي عمل جفت‌گيري تبادل متقابل اسپرم مابين دو كرم صورت مي‌گيرد.

1.         تخم حاصل را كوكون(پيله) مي‌نامند و به طور تقريبي 4-3 ميلي‌متر طول دارد.

2.         به طور متوسط دو تا بيست بچه كرم پس از سه هفته از يك انتهاي تخم خارج مي‌شود. بچه كرمها در ابتدا شفاف‌اند و طول آنها 1 تا 2 سانتي‌متر است و پس از 6-4 هفته از لحاظ جنسي بالغ مي‌شوند.

3.         در شرايط مطلوب كرم بالغ يك پيله را در عرض 10-7 روز توليد مي‌كند.

4.         رشد و تكامل در پيله حدود 3 هفته طول مي‌كشد. سپس يك يا چند بچه كرم متولد مي‌شود.

5.         كرمها در سن 90-60 روزگي به سن توليد مثل مي‌رسند.

6.         كرمها سريعتر از خرگوش توليد مثل مي‌كنند. حدود 5 كيلوگرم از كرم مي تواند در طول دو سال حدود 2 تن كرم توليد كند.

7.         خون كرم شبيه خون انسان است و وظيفه حمل اكسيژن را دارد و هموگلوبين خون غني از آهن است.

8.         كرمها يك مغز و 5 قلب دارند. چشم و گوش ندارند. اما به لرزش‌هايي مانند ضربه و فشار خيلي حساس‌اند.

9.         غربال توري 3 ميلي‌متري براي كود ورمي‌كمپوست بسيار مطلوب است و مواد با استفاده از اين غربال به بهترين شكل در خواهند آمد ولي در صورت مرطوب بودن غربال توري 6 ميلي‌متري مناسب‌تر است. و غربال توري 10 ميلي‌متري براي جدا سازي كرمهاي بزرگ به كار مي‌رود و اين سه غربال براي ساخت دستگاه جدا كننده چند غربالي تعبيه مي‌شوند.

10.      پاستاي كرم(Vermipasta): در برخي نواحي، كشاورزان كرمها را له و در آب، مخلوط كرده و به صورت اسپري استفاده مي‌كنند. مايع جمع‌آوري شده را مي‌توان به عنوان يك محلول مغذي روي اندامهاي هوايي گياهان پاشيد كه در مقايسه با محلول پاشي با كود اوره اثر بهتري را بخصوص در اوايل گلدهي درختان ميوه از خود نشان داده است.

11.      روش توليد آزمايشگاهي پاستاي كرم: يك كيلوگرم كرم بالغ جمع‌آوري شده و پس از جدا كردن ورمي كمپوست، آنها را در داخل ظرف محتوي 500 ميلي ليتر آب ولرم (40-37 درجه سانتي‌گراد) ريخته و 2 دقيقه صبر مي‌كنند كرمها خارج شده، دو باره شسته و در 500 ميلي‌ليتر آب با دماي اتاق به داخل ظروف مخصوص ريخته مي‌شوند. قراردادن كرمها در آب ولرم موجب آزاد شدن مقادير كافي موكوس و مايع بدن كرمها مي‌شود. انتقال به آب معمولي براي شستن موكوس چسبيده به سطح بدن آنها صورت مي‌گيرد. همچنين اين كار كمك مي‌كند تا كرمها از شوك اوليه رهايي يابند. در اين روش ممكن است فقط مايع بدن، بدون آسيب به كرم جمع‌آوري شود.

12.      پنج آنزيم جديد از عصاره خالص كرم: پنج آنزيم جديد از عصاره خالص كرم جدا مي‌شوند كه عبارتند از: ايسناز، فلولاز، فتيلاز، فيتاز و ورماز، كه بطور معمول از سوسپانسيونهاي خالص كرم جداسازي مي‌شوند و براي اين كار از فنّاوري تمركز سيّال استفاده مي‌شود. مقدار اين آنزيمها در كرم گونه آيزينيا فوتيدا به قرار زير است:

-         ايسناز 05/20 درصد

-        فلولاز 28/4 درصد

-        فتيلاز 4/12 درصد

-        فيتاز 14/5 درصد

-        ورماز 05/4 درصد

اين آنزيمها بر اساس جنس بستر به كار رفته، و تركيبات بستر متفاوت خواهد بود.

13.                  كاربرد كرمها در صنعت:

·     مخلوط تجاري آنزيميكس(Anzymmix)، مخلوطي از آنزيمهاي ايسناز، فتيپاز، فتيلاز و ورماز است كه داراي فعاليتهاي چربي‌زدايي، پروتئين‌زدايي و نشاسته‌زدايي آنزيمي است و اين فعاليتها در طيف گسترده‌اي از PH  انجام مي‌شود. آنزيميكس با استفاده از هيدروليز، موجب تجزيه و فساد هيدراتهاي كربن، پروئتين‌ها، نشاسته و ليپيدها مي‌شود. باقيمانده‌هاي پروئتين در آب جو، شراب، گوشت گاو و خوك به طور جزيي حل شده و يا تجزيه مي‌شوند.

·     مخلوط انتخاب شده از اين آنزيمها به همراه سورفاكتانت‌ها(Surfactants) براي اصلاح خاك هايي به كار برده مي‌شوند كه با آلاينده‌هاي معدني و روغني آلوده شده باشند.

14.      كرمها به عنوان غذا يا مكمل غذايي - دكتر كارل كاتر در تگزاس امريكا گزارش كرده است:

20-1- ميانگين رطوبت اندازه گيري شده در نمونه كرمها برابر 44/80 درصد است.

20-2- تركيبات كرمها در شرايط خشك انجمادي(Freeze drying) به حسب ماده خشك به صورت زير است:

20-2-1- روغن 0/7 – 8/6 درصد

20-2-2- نيتروژن 0/11- 6/10 درصد

20-2-3- پروتئين 6/68-2/62 درصد

20-2-4- خاكستر 7/9- 3/9 درصد

بايد توجه داشت كه محصول خشك انجمادي ( پس از جدا سازي آب آن)، از لحاظ فراواني اسيدهاي آمينه، با كنجاله سوياي روغن‌گيري شده مقايسه مي‌شود.

20-3- ويتامين‌هاي مختلف موجود در كرم خشك شده به روش خشك انجمادي به شرح زير است:

 

15.                  كاربرد كرمها در طب: در طب چيني اين كرمها حدود 2000 سال پيش مورد استفاده قرار مي‌گرفتند. برخي از موارد استفاده عبارتند از:

o        سرم ضد ويروس و ضد تومور(E76)

o        پماد به دست‌آمده از كرم با نام فوكين جاهين(Phukin jahin)  كه در درمان بيماري‌هايي مانند تبخال(هرپس)، اگزما، و امراض واريسي(وريدي) به كار مي‌رود.

18.      مقدار مصرف ورمي كمپوست: در زراعت‌هاي رايج مي‌توان از ورمي كمپوست به مقدار 5-3 تن در هكتار استفاده كرد. مقدار مصرف در گياهان گلداني 20- 5 درصد وزن خاك گلدان و در باغات ميوه 5-2 كيلوگرم به ازاي هر درخت است.

19.      بسته‌بندي ورمي كمپوست: ورمي‌كمپوست را مي‌توان در بسته‌بندي‌هاي يك، پنج و بيست كيلوگرمي مورد استفاده قرارداد. جنس بسته‌ها را مي توان از كاغذ و يا پلاستيك انتخاب كرد . نبايد رطوبت ورمي‌كمپوست در هنگام بسته‌بندي بيش از بيست درصد وزني باشد.

 

 

20.      جدول رفع مشكلات در توليد ورمي كمپوست

 

 

21.      تراكم كرمها و نسبت تغذيه: وقتي تراكم كرمها حدود 60/1 كيلوگرم در مترمكعب بستر و سطح تغذيه آنها 25/1 كيلوگرم ماده غذايي در روز بود، بيشترين بيوماس كرمها حاصل شد.

22.      ورمي كمپوست حاصل از كود گاوي، اغلب داراي موجوداتي مانند Onychiaridae، Mesostigmata sotomidae، Coyptostigmata،  Collembola بودند. ولي ورمي‌كمپوست حاصل از پسماندهاي مواد غذايي  و زايدات كاغذ از گروه‌هاي مذكور كمتر بهره‌مند بودند.

23.       پس از كاربرد ورمي‌كمپوست، متوسط محصول فلفل از 14 تن به 16 تن در هر هكتار رسيد. در حالي كه اين رقم با كاربرد كودهاي شيميايي حدود 12 تن در هر هكتار و در مورد كمپوست معمولي 15 تن در هكتار بود.

24.      پس از كاربرد ورمي‌كمپوست، متوسط محصول گوجه فرنگي از 6 تن به 9 تن در هر هكتار رسيد. در حالي كه اين رقم با كاربرد كودهاي شيميايي حدود 8 تن در هر هكتار و در مورد كمپوست معمولي 8 تن در هكتار بود.

25.      كاربرد كود ورمي‌كمپوست در مزارع گندميان گرمسيري در مقايسه با كاربرد ساير كودها، جمعيت گونه‌هاي epigeic و بند پايان خاكزي را تا حدود 250 درصد افزايش داده است.

 

انواع سامانه های تولید ورمی کمپوست

سامانه‌هاي ويندرو(WINDROW): اين سامانه‌ها روش تجاري توليد كمپوست كرمي هستند و نياز اندكي به فنّاوري دارند. در اين روش، مواد آلي زايد در رديف‌هاي طولاني با ارتفاع حداكثر 45 سانتي‌متر و با عرض خداكثر 5/2 متر روي زمين ريخته مي‌شود. طول مهم نيست. روي سطح خاك سبب نامرغوب شدن محصول توليدي بدليل تبخير و تراوش شيرابه خارج شده مي‌شود. از معايب اين سامانه، نياز به سطح زمين زياد و تعداد كارگر زياد براي برداشت محصول و جداساري كرمها و طولاني بودن نسبي زمان فراوري مواد آلي (حدود 18-6 ماه) است. سامانه‌هاي ويندرو به‌صورت روباز و روبسته كاربرد زيادي دارند. موسسه بازيافت در وستلي كاليفرنيا در آمريكا با 300 تن كرم در سال، حدود 75000 تن مواد كودي را در 700 هكتار از مساحت 3200 هكتاري اين موسسه فراوري مي‌كند. توليد موسسه حدود 100تن  كمپوست كرمي در هفته است. موسسه مذكور در سال 1998 كار فروش كرم در سراسر آمريكا و از سال 1999 به بازارهاي جهاني توسعه داده است. از سال 1994 موسسه كرم كرو در كلبورن تگزاس به روش فوق در مساحت حدود ده هكتار در حدود 12 تن فضولات مرغداري را در تابستان كرم با آبياري روزانه دو بار و هر بار به مدت 15 دقيقه مرطوب نگه داشت. در فصل زمستان هم از آبياري براي يخ بستن لايه فوقاني به عنوان عايق حرارتي استفاده كرد. و هر هفته ده تن كمپوست كرمي برداشت كرد. در حال حاضر سامانه‌هاي ويندرو در كشور استراليا نيز به عنوان روش اصلي و غالب توليد كمپوست كرمي به شمار مي‌رود.

سامانه هاي منقطع ( بسترها و جعبه‌ها): اين سامانه‌ها داراي عموميت نسبي و كاربرد گسترده در صنعت پرئرش كرم بوده و براي مقياس‌هاي كوچكتوليد كمپوست كرمي داراي طرح ساده‌اي هستند.

سامانه‌هاي با جريان پيوسته(راكتورها): فعاليت كرمهاي خاكي به طور معمول در 10 تا 15 سانتي‌متري سطح فوقاني بستر داراي مواد غذايي كرمها صورت مي‌گيرد. راكتورهاي جريان پيوسته در بين سامانه هاي توليد كمپوست كرمي  بيشترين  فنّاوري را دارند. ادواردز مدعي است فراوري مواد زايد به ضخامت 900 ميلي‌متر در مدت كمتر از 30 روز معادل با نرخ بارگذاري 30 ميلي‌متر در روز طي دو تا سه سال هزينه سرمايه‌گذاري را بازگشت مي‌دهد.

راكتور OSCR : در آمريكا به صورت گسترده بهره برداري مي‌شود.

راكتور WORM WIGWAM: كوچكترين راكتور جريان پيئسته توسط شركت E.P.M در كوتيج گروو ايالت اورگون آمريكا در مدارس، دانشگاه‌ها، ساختمانهاي اداري، مراكز نظامي، موسسات تاديبي و بيمارستانهاي سراسر شمال آمريكا مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اين سامانه از يك محفظه از جنس پلاستيك بازيافتي به ارتفاع 90 سانتي‌متر و يك درپوش درست شده است. درون محفظه، يك شبكه سيمي از جنس فولاد گالوانيزه به صورت افقي در ارتفاع 40 سانتي‌متري بالاتر از كف محفظه قرار دارد. يك دسته محور كه به صورت دستي به حركت در مي‌آيد به يك ميله درون راكتور متصل بوده و درست بالاي شبكه سيمي به تراشيدن كود و ريزش آن به درون شبكه سيمي زيرين راكتور و ذخيره آن مي شود. اين سامانه از 16 تا 18 كيلوگرم معادل 35 تا 40 هزار عدد كرم استفاده مي‌كند و بسته به نوع مواد قادر به فراوري ساليانه 1600 كيلوگرم مواد زايد آلي است.

سامانه‌هاي گوه‌اي توليد كمپوست كرمي: اين سامانه همان سامانه اصلاح شده ويندرو است كه برداشت كمپوست توليد شده را بسيار ساده‌تر مي‌كند و نيازي به جداسازي مكانيكي يا دستي كرم‌ها نيست. از روش خوراك دهي افقي استفاده شده است و مواد غذايي تازه  با يك زاويه 45 درجه نسبت به افق در طرفين بستر به صورت لايه‌اي يكنواخت و منظم ريخته مي‌شود.

سامانه‌هاي سيني و طبقه‌اي: سامانه مذكور شامل ظرفهاي مختلف به شكل سيني هر سيني به عمق 15 سانتي متر و سه عدد سيني كه بر روي هم قرار داده مي‌شود.

سامانه‌هاي فنّاوري محيطي پرورش كرم: يك روش اكو سامانه‌اي يكپارچه براي تصفيه مواد زايد آلي است.

عوامل كليدي موثر بر توليد كمپوست كرمي: شامل مديريت و نگهداري سامانه‌هاي توليد، شرايط محيطي، نوع مواد غذايي، نرخ بارگذاري، ظرفيت حمل و ظرفيت فراوري و برخي عوامل ديگر همچون عمق بستر، ورودي‌ها و خروجي‌هاي سامانه، تثبيت مدفوع كرمها و قابليت انتقال اطلاعات به دست آمده از يك مقياس توليد به مقاياس ديگر

مديريت و نگهداري سامانه‌هاي توليد: مديريت و نگهداري سامانه‌هاي توليد از اهميت حياتي برخوردار است و عدم توانايي و ناكارآمدي سامانه‌ها اغلب در اثر سوء مديريت و نگهداري نامناسب آنهاست. حلاجي كردن بستر، فرايندي است كه در آن مواد متشكله بستر بدون زير و رو و يا مدفون شدن مواد غذايي، از يكديگر باز شده و هوادهي مي‌شوند. اين روش با وجود آنكه به هوادهي بستر و حداكثر مقدار نفوذ اكسيژن در آن كمك مي‌كند، به ندرت در مديريت واحدهاي توليد مد نظر قرار مي‌گيرد. حداكثر عمق نبايد بيشتر از 45 سانتي‌متر باشد. آماده سازي مواد غذايي همچون مخلوط كردن و يا پيش‌فراوري و پيش تصفيه مواد غذايي تاثير نامطلوب دارد. آموزش نيز يكي از عوامل ديگر است.

 (Vermi Composting)

مراحل ساخت و تهیۀ ورمی کمپوست در مقیاس خانگی

یکی از روشهای مهم تهیه کمپوست خانگی استفاده از کرمهای خاکی می باشد. در این روش کرم ها نقش اساسی را درچرخۀ تبدیل مواد آلی به هوموس به عهده دارند.

-1 انتخاب کرم های مناسب

هر کرمی دارای شرایط محیطی ویژه خود می باشد . برخی در

اعماق خاک و پاره ای دیگر در خاک باغچه و شماری نیز در زیر تنۀ

پوسیدۀ درختان زندگی می کنند. اما کرم مناسب کمپوست سازی،

کرم نوع قر مز می باشد . طول کرمهای قرمز بالغ بین 5 تا 10

سانتیمتر و وزن 600 تا 1200 تای آنها نزدیک به 500 گرم می باشد (این وزن بستگی به سن کرمها، مقدار رطوبت و موادمغذی موجود در خاک خواهد داشت).برای تولید کمپوست از همه مناسب تر می باشد. از آنجا که Eisenia Foetida از میان گونه های متفاوت کرم ها، نوع32 درجۀ سانتیگراد) مقاوم هستند و همچنین مقدار زیادی از مواد را در / 4 تا 2 / کرم های قرمز در برابر تغییرات دما (بین 4روز (هم وزن خود ) به کمپوست تبدیل می کنند، از همین رو برای کمپوست سازی مناسب هستند . کرمهای قرمز در

شرایط گرم، مرطوب، تاریک و پر از مواد مغذی خیلی سریع تکثیر می شوند.

-2 روش تهیۀ کمپوست به کمک کرمهای خاکی

در آغاز کار باید جعبه هایی مناسب کمپوست سازی تهیه نمود . ابعاد مناسب و مورد نیاز برای تهیۀ کم پوست سازی دراین روش به قرار زیر پیشنهاد می گردد :

1 متر - طول : 2

0.7 متر - عرض : 1

0.35 متر /35- ارتفاع : 5

برای این جعبه ها باید شکاف ها و سوراخ هایی در کف و بدنه در نظر گرفت تا هوا به آسانی عبور نماید . چنین جعبه هایی، گنجایش حداقل تولید 3 کیلوگرم کود در هفته را خواهند داشت.

مناسب ترین نوع بستر برای کرمها نوع سلولز دار آن می باشد. بافت الیافی سلولز رطوبت و هوای کافی را در درون جعبه نگاه می دارد. برای اینکه قسمت ته جعبه بعد از مدتی توسط کرمها از بین نرود، می توان از ورقه های رو زنامه و یا مقوا استفاده نمود (بهتر است که روزنامه یا مقوا رنگی نباشند ). روی روزنامه ها را تا ارتفاع یک سانتیمتر خاک ریخته (ترجیحاً خاک آمیخته با گیاهان پوسیده شده، رس و شن ) و حدود 2 برابر آن آب بدان اضافه گردد. در این صورت محیط به سبب داشتن رطوبت نسبی 60 الی 80 درصد شرایط مناسبی برای فعالیت کرمها میباشد.

کرمهای کمپوست ساز - ظرف - بستر مناسب - پسماندهای غذایی

سپس پسماندهای آلی (ضایعات کشاورزی یا دامداری ) را بایستی به صورت لایه لایه به بستر اضافه نمود . کرم های خاکی با حرکت عمودی به سمت بالا و لایه های جدید حاوی مواد غذایی ساخت کود آلی را شروع می کنند. این کرمه ا با عمل حفاری که به طور مداوم انجام می دهند به هوا اجازه می دهند تا به عمق بیشتری از بستر نفوذ نموده و در نتیجه با فراهم آوردن شرایط مناسب هوازی، سرعت و جریان تبدیل ضایعات و زباله ها را بیشتر می نماید. در این روش مواد زاید پس از حدود 45 روز آماده برداشت می باشد یعنی وقتیکه بیوهوموس تولید گردید، قابل سرند بوده و می توان محصول را 40 کرم خاکی به داخل محفظه - مورد استفاده قرار داد . برای ساخت بیوکمپوست در این روش نیاز به انتقال حداقل 100تهیه کود می باشد.

 

 

 

 

منابع

. -1 عمرانی، قاسم علی؛ " مواد زائد جامد"، انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، جلد اول، تهران، 1373

-2 جوادی ابهری، نیما؛ " بررسی فرآیندهای تولید کمپوست و ارائه روشهای مناسب برای ایران "، ویژه نامه مدیریت مواد

. زائد، شماره 6، آبان 1382

3- برگزيده‌اي از كتاب ورمي‌كمپوست (طراحي، ساخت و اجرا) تاليف: دكتر محمد علي عبدلي – محمد رضا روشني

3- Michel, F.C; Heimlich, J.E and A.J.Hoitink; "Composting at Home", Ohio State

University, Extension Fact Sheet, 2002.

4- "Home Composting", University of Maine Cooperative Extension, Bulletin #1143,

2004.

5- http://www.enfo.ie/leaflets/

"Household Composting", Environment Protection Agency, Melbourne, Australia, 2002.

6- http://www.wasteonline.org.uk/resources/

"Compost information sheet", 2003.

7- http://www.arc.govt.nz/arc/library/j55818_2.pdf

" Household Composting Guide", Aukland Regional Council, 2002.

8- Misra R.V. and R. N. Roy " On-Farm Composting Methods" FAO, Rome, 2003.__

 

               

 

 

 

 

 

 

 

On the Way to a Sustainable City  -

Carbon Neutral Urban Development of the City 

of Freiburg i. Br. and

the Contribution of Solar Energy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Isfahan

14 ^th May 2010

 

 

 

 

 

 

 

Dr. Dieter Wörner

Environmental Protection Agency

 

City of Freiburg (Germany)

 

 

1.       Freiburg - Basic information about the city (slide).

 

Freiburg covers an area of some 150 square kilometers in the Rhine valley at the foot of the Black Forest.

 

At present, Freiburg has a growing population of approximately 220,000 and co-operates politically with the Freiburg Region, which has an additional 400,000 inhabitants.

 

The city of Freiburg was founded some 900 years ago. In the Second World War, bombs destroyed about 80% of the historic old city center and most of the buildings have been carefully rebuilt in their original style.

 

 

2.      Freiburg and his ecological profile

 

The City of Freiburg today is often called the German Environmental Capital.

 

The ecological profile of Freiburg rests on a broad-based environmental awareness in the population and a long-term local environmental policy, which regards environmental protection, as a basis for the entire city development (Sustainability).

 

We are often asked what are the historical reasons for such a committed local environmental policy. Let me explain just the most important one (slide).

 

In the 70s of the last century the government of the Land of Baden-Württemberg planned to construct a nuclear power

station about 30 km from Freiburg. The consequences were protests and resistance from a large section of the population. In the end, the government of the Land was forced to drop its plans to construct the power plant.

 

This was a „big bang“ for the environmental awareness of the region of Freiburg.

 

However, the region did not limit its efforts to simply opposing the plans, but instead developed realistic alternatives. These alternatives have formed the basis of our local energy policy.

 

 

3.     The Climate Protection Concept as guidelines for the   City development

 

The Climate Protection Concept of our city is principally concerned with reduction of the so-called ”greenhouse gases”(slide). Scientific analysis (expert opinion) has shown that ¾ of carbon dioxide (CO2) emissions of the city of Freiburg are caused by the energy sector and approximately ¼ by the traffic sector.

 

In 1996 the city council of Freiburg passed a resolution to reduce the CO₂ emissions by 25% of the 1992 level by the year 2010. This decision had a further influence and push on our Traffic and Energy Policy, which have a good tradition since the early 80`ies of the last century.

 

 

4.      Traffic planning (slide).

 

Traffic policy is not only a matter of improving infrastructure, but also a conscious component in climate protection and reduction of the pollution caused by individual traffic.

 

The traffic concept has two focal points: the local transportation system and the cycle-path policy and by the way: pedestrians.

 

Local public transportation (slide) involves the combination of trams, buses and railway. As early as 1984, Freiburg introduced an ”Environment ticket”, a very reasonably priced ticket valid for a month and covering the entire network of local public transportation. In the meantime, the network has grown into a very extensive regional transportation association, which includes the city of Freiburg and two administrative districts (counties), and covers an area of approximately 70 x 60 kilometers. The Regio-ticket costs 45.50 € per month.

 

As a result of this, the number of passengers using local public transportation has risen considerably. In contrast to the situation in most cities world-wide in Freiburg the so called individual traffic by cars has not increased since 10-20 years.

 

Our second focal point, the cycle-path policy (slide), has  developed the infrastructure for bicycles. Now we have more than 400 kilometers of bicycle paths or cycle-lanes in Freiburg. One third of all journeys per year are done by bicycle.

 

Both the local transportation policy, and the cycle-path policy have significantly reduced air pollution and green-house-gases from cars.

 

 

5.      Energy supply plan (slide)

 

The local energy supply concept defined by the city council in 1986 based on political goals consists of three main points:

 

•  Energy Saving (40-50 % and more of the energy consumption can be saved)

•  Use of renewable energies such as solar energy (as the only alternative to fossil fuels)

•  Efficient energy technologies, e.g. combined heat and    power co-generation plants (extends fossile fuels).

 

-  Energy Saving

 

In the field of energy saving (slide), Freiburg has introduced a regulation that new houses may only be built in compliance with the advanced low-energy housing standard. This standard allows an energy consumption of only 2/3 (two thirds) of the national legally permitted limit.

 

The City Council decided an increasing energy standard till 2011 (Passive-house: active heat recovery ventilation, better insulation and windows.)

 

- Renewable Energies

 

In the field of renewable energies Freiburg is known through-out Germany as ”Solar City” (slide). This is due to the unique concentration of a scientific research institute, architectural know-how and dozens of prototype and demonstration projects.

 

A big importance for research and development in Solar Technology in Europe has our Fraunhofer Institute ISE (slide).

 

In Freiburg there is a wide range of different prototype and demonstration systems and additionally there are hundreds of projects which are operating profitably (slides).

 

For those wishing to invest in solar energy systems                                                        - for example in private homes (slide) - there are national subsidy programs and, in addition,  our own regional energy supply company offers financial support.

 

Solar electricity production (slide) in Freiburg has increased very fast over the past years. The figures of 2009 are:

 

·             photovoltaic systems in Freiburg: total peak power 12,3 MW

·             Freiburg has 60 Watts of PV installed per inhabitant. This puts Freiburg on a top position in Germany per capita

 

The FREESUN (slide) project provides information on the suitability of solar energy use on Freiburgs roofs. A map with descriptive aerial photographs (generated by laser-scanning of aeroplanes), data analysis, planning aids for solar systems and valuable contacts and links are important aids on the first steps in planning and realizing private solar installations.

 

FREESUN is an online-project offered by the City of Freiburg. Citizens can gain information via internet. In addition, energy experts give general and technical advice via a hotline-Service for free.

 

Even though Freiburg is the City with the most solar power systems per capita in Germany, only ca. 1,2 % of the city`s electricity were produced by such systems. But with this support, we want to ensure that, through mass production and the resulting cost reductions, solar energy will become an economic alternative  to fossil fuels in the future. So this solar policy holds incentives for the development of new technology (slide) in Freiburg creating turnover and jobs.

 

-  Cogeneration

 

Cogeneration, means high-efficient combined heat and power stations produce environmentally-friendly energy and heat.

 

In the early 90ies our energy company badenova realised a first co-generation plant Landwasser (slide).

 

In cooperation with a large industrial company we have realized a cogeneration plant with 60 MW (slide). The heat is used by the company itself, the most part of the electricity is fed to the city’s power grid.

 

This and 140 cogeneration plants in Freiburg generate more about 50% of the total electricity for the city(slide).

 

It is clear that the efforts made so far in the fields of energy and traffic planning must be further intensified for this goal.

 

6.       Urban planning (slide)

 

Housing shortage in the early 90s forced the city to plan new residential areas for some 20,000 citizens and 1,000 places of work. Here, the city tried to balance environmental protection and the need for new housing accommodation.

 

One example for an eco-friendly new residential area is the former area of the French army in Freiburg (slide). Beginning with the withdrawal of the french troops in Freiburg since 15 years we realised the construction of new buildings partly using former barracks to a new residential area for about 6000 citizens.

 

This famous pilote scheme was developed including a lot of concepts for sustainability like

 

-  advanced low-energy or passive housing standard

 

-  extensive solar installations

 

-  setting up of district heating with a co-generation plant using wooden chips

 

-  rain-water leaching

 

-  traffic concept with a connexion to the public transportation system (tram)

 

An additional ambitious concept as a Solar Residential Area for 50 Plus-Energy-Houses was realised by the famous solar-architect Disch (slide).

 

7.      Resulting CO₂-Reductions

 

In terms of climate policy, the ambitious goal of 96 was very difficult to realize, as an interim evaluation has shown (slide). This evaluation led to the result, that till 2007 Freiburg reduced its CO₂-emissions by 14 %, in all by 20 % per capita. This was one of the best results in Germany, but is not at all sufficient.

 

On the basis of a new CO₂-strategy (slide) in 2007 the City Council defined a new very ambitious long-term reduction–goal for 2030 by 40 %.

 

8.      Economic effects (slide)

 

A few years ago we asked scientists to investigate the economic significance of our commitment to environmental policies on environmental management in the Freiburg region. Environmental management or business includes all fields of supply, disposal, production of environmental technology (for example solar technology) as well as consulting and research.

 

The assessment of the situation showed (slide) that, in the Freiburg Region, in the environmental sector alone, an annual turnover of 500 million € is generated. That amounts to approx. 10.000 jobs in a lot of enterprises, today about 1500 employees in 80 companies working in the solar industry in the Region.

 

This clearly proves that environmental policy and the introduction of sustainable city development has also brought positive economic impulse to industry, commerce and employment.

 

 

L:\UWSA\AMTSLEITUNG\allgemein\vortragstexte\Carbon_neutral_urban_45Min_Isfahan_1004.rtf

در راه به شهر پایدار --
کربن خنثی توسعه شهری از شهر
فرایبورگ الف Br. و
سهم انرژی خورشیدی

















اصفهان
14 هفتم مه 2010







دکتر دیتر Wörner
آژانس حفاظت از محیط زیست

شهرستان فرایبورگ (آلمان)


1. فرایبورگ -- اطلاعات پایه در باره شهرستان (اسلاید).

فرایبورگ را پوشش می دهد به مساحت حدود 150 کیلومتر مربع در دره راین در دامنه جنگل سیاه.

در حال حاضر ، فرایبورگ تا به جمعیت رو به رشد در حدود 220000 مشترک و عمل سیاسی با منطقه فرایبورگ است که بیشتر ساکنان 400،000.

شهرستان فرایبورگ برخی از 900 سال پیش تاسیس شد. در جنگ جهانی دوم ، بمب های تخریب حدود 80 ٪ از مرکز تاریخی شهرستان قدیمی و اکثر ساختمان ها شده اند با دقت در سبک اصلی خود را بازسازی.


2. فرایبورگ و مشخصات زیست محیطی خود را

شهر فرایبورگ امروز است که اغلب به نام آلمانی Envi - ronmental سرمایه ای.

مشخصات زیست محیطی از فرایبورگ استوار در گسترده مبتنی بر آگاهی en - vironmental در جمعیت و طولانی مدت منطقه خط مشی زیست محیطی ، که در مورد محیط زیست طرفدار tection ، به عنوان پایه ای برای توسعه شهرستان تمام (Sustaina - bility).

ما اغلب خواسته چه دلایل تاریخی برای چنین سیاست متعهد محلی زیست محیطی. اجازه بدهید فقط 1 مهم ترین (اسلاید توضیح من).

در 70s از قرن گذشته دولت از سرزمین بادن وورتمبرگ برنامه ریزی برای ساخت انرژی هسته ای

ایستگاه حدود 30 کیلومتر از فرایبورگ. عواقب تظاهرات و مقاومت را از بخش بزرگی از جمعیت شد. در پایان ، دولت زمین به کاهش برنامه های خود را برای ساخت نیروگاه مجبور شد.

این انفجار "" بزرگ برای آگاهی زیست محیطی منطقه فرایبورگ بود.

با این حال ، آیا منطقه تلاش های خود را به سادگی به مخالفت با طرح محدود نیست ، بلکه به جای توسعه جایگزین واقع بینانه. این جایگزین را تشکیل اساس سیاست انرژی ما محلی است.


3. آب و هوا محافظت مفهوم به عنوان راهنما برای توسعه شهر

آب و هوا محافظت مفهوم شهرستان ما اساسا باهم cerned با کاهش به اصطلاح گازهای گلخانه ای "" (اسلاید). تجزیه و تحلیل علمی (نظر کارشناس) نشان داده است که ¾ دی اکسید کربن (CO2) تولید گازهای گلخانه ای از شهرستان فرایبورگ توسط بخش انرژی باعث و تقریبا ¼ توسط بخش ترافیک.

در سال 1996 شورای شهرستان از فرایبورگ تصویب قطعنامه دوباره duce انتشار CO2 توسط 25 ٪ از سطح 1992 تا سال 2010. این تصمیم به حال نفوذ بیشتر و فشار در ترافیک و سیاست انرژی ، که سنت خوبی از سال 80 در اوایل `ies از قرن گذشته.


4. برنامه ریزی ترافیک (اسلاید).

سیاست ترافیک تنها ماده بهبود زیرساخت نمی باشد ، بلکه آگاهانه بخشی از حفاظت آب و هوا و کاهش آلودگی ناشی از ترافیک شخصی است.

مفهوم ترافیک تا 2 امتیاز فاصله کانونی : محلی transporta کرد نودب سیستم و چرخه راه سیاست و راه : pede - strians.

محلی حمل و نقل عمومی (اسلاید) شامل ترکیبی از تراموا ، اتوبوس و قطار. همانطور که در اوایل سال 1984 ، مقدمه فرایبورگ - duced "بلیط محیط زیست" ، بسیار با قیمت مناسب - تیک و همکاران معتبر برای ماه و پوشش کل شبکه حمل و نقل محلی عمومی است. در همین حال ، شبکه در داخل بسیار وسیع انجمن حمل و نقل منطقه ای رشد کرده است که شامل شهرستان از 2 فرایبورگ و اداری dis - tricts (شهرستان) ، و با مساحت حدود 70 × 60 کیلومتر. Regio - بلیط 45.50 € مخارج در هر ماه.

به عنوان نتیجه این امر ، تعدادی از مسافران با استفاده از حمل و نقل عمومی محلی ، بطور قابل توجهی افزایش یافته است. در مقابل به situa کرد نودب در بسیاری از شهرستانها در سراسر جهان در فرایبورگ فرد تردد خودروها توسط به اصطلاح از آن زمان 10-20 سال نمی افزایش یافته است.

2 ما در نقطه کانونی ، چرخه مسیر سیاست (اسلاید) ، تا به توسعه زیرساخت برای دوچرخه. در حال حاضر ما بیش از 400 کیلومتر مسیر دوچرخه یا چرخه خطوط در فرایبورگ. یک سوم از کل سفرها در هر سال توسط دوچرخه انجام می شود.

هر دو سیاست های حمل و نقل محلی ، و چرخه راه سیاست اند قابل توجهی کاهش آلودگی هوا و سبز خانه گازها از ماشین خبری نیست.


5. طرح تامین انرژی (اسلاید)

مفهوم انرژی داخلی توسط شورای تامین شهرستان در سال 1986 تعریف شده بر اساس اهداف سیاسی متشکل از سه نقطه اصلی :

• صرفه جویی در انرژی (40-50 ٪ و بیشتر از انرژی consump کرد نودب را می توان ذخیره شده)
• استفاده از انرژی های تجدید پذیر مانند انرژی خورشیدی به عنوان جایگزین در ly - به سوخت های فسیلی)
• تکنولوژی های کارآمد انرژی ، e.g. گرمای ترکیب شده و قدرت شرکت نسل گیاهان (گسترش سوخت fossile).

-- صرفه جویی در انرژی

در زمینه صرفه جویی در انرژی (اسلاید) ، فرایبورگ معرفی کرده است که مقررات خانه های جدید نه تنها ممکن است در انطباق با استاندارد پیشرفته مسکن کم انرژی ساخته شده است. این استاندارد اجازه می دهد تا مصرف انرژی ، تنها 3 / 2 (دو سوم) از حد ملی از نظر قانونی مجاز است.

شورای شهر تصمیم گرفت افزایش استاندارد انرژی تا 2011 (منفعل خانه : فعال گرما تهویه بهبود ، بهتر پنجره های عایق و.)

-- تجدید قوا

در زمینه انرژی های تجدید پذیر را از طریق فرایبورگ است ، از آلمان به عنوان "خورشید شهر" (اسلاید) شناخته شده است. این است که به علت غلظت منحصر به فرد از موسسه تحقیقات علمی ، معماری دانش و ده ها نمونه و پروژه های تظاهرات.
 
اهمیت بزرگی برای پژوهش و توسعه در انرژی خورشیدی تکنولوژی nology در اروپا تا به ما در موسسه فرانهوفر ISE (اسلاید).

در فرایبورگ طیف گسترده ای از نمونه های مختلف و سیستم های تظاهرات و علاوه بر صدها پروژه که عامل سودآوری (اسلاید وجود دارد وجود دارد).

برای کسانی که مایلند در سیستم های انرژی خورشیدی سرمایه گذاری -- برای مثال در خانه های شخصی (اسلاید) -- در زیر sidy برنامه های ملی وجود دارد و به علاوه ، انرژی خود را در منطقه ما شرکت تامین کمک های مالی ارائه می دهد.

انرژی خورشیدی تولید برق (اسلاید) در فرایبورگ است بسیار سریع بیش از سال های گذشته افزایش یافته است. آمار سال 2009 عبارتند از :

• photovoltaic سیستم در فرایبورگ : قدرت اوج در کل 12،3 مگاوات
• فرایبورگ تا 60 وات از سلولهای نصب شده در هر ساکن. این نهاد در فرایبورگ در آلمان مقام اول سرانه

FREESUN (اسلاید) پروژه فراهم می کند اطلاعاتی در مورد کت و شلوار ، توانایی استفاده از انرژی خورشیدی در پشت بام Freiburgs. نقشه با عکس د - scriptive هوایی (تولید شده توسط لیزر اسکن از هواپیما) ، تجزیه و تحلیل داده ها ، برنامه ریزی کمک برای سیستم های انرژی خورشیدی و ارتباط با ارزش و لینک هستند کمک مهمی در اولین گام در برنامه ریزی و تحقق تاسیسات خصوصی خورشیدی است.

FREESUN آنلاین ، پروژه ارائه شده توسط شهر فرایبورگ است. شهروندان می توانند اطلاعات از طریق اینترنت به دست آورید. علاوه بر این ، کارشناسان انرژی خود بدهید عمومی و فنی و مشاوره از طریق خط تلفن ، سرویس به صورت رایگان.

گرچه شهر فرایبورگ با اکثر سیستم های خورشیدی قدرت سرانه در آلمان است ، تنها حدود. 1،2 ٪ از شهرستان صهیونیستی برق شد توسط این گونه سیستم های تولید می شود. اما با این پشتیبانی ، ما می خواهیم اطمینان حاصل شود که ، از طریق تولید انبوه و در نتیجه کاهش هزینه ، انرژی خورشیدی و تبدیل به یک جایگزین اقتصادی را به سوخت های فسیلی در آینده است. بنابراین این سیاست خورشیدی دارای مشوق هایی برای توسعه فن آوری جدید (اسلاید) در فرایبورگ ایجاد گردش مالی و اشتغال.

-- Cogeneration

Cogeneration ، به معنی حرارت بالا ترکیب کارآمد و نیروگاه تولید انرژی محیط زیست و گرما.

در اوایل 90ies شرکت انرژی badenova متوجه 1 شرکت نسل بوته Landwasser (اسلاید).

در همکاری با یک شرکت بزرگ صنعتی در حال حاضر متوجه بوته cogeneration با 60 مگاوات (اسلاید). حرارت توسط خود شرکت ، بیشتر بخشی از برق مورد استفاده قرار میگیرد به شبکه برق شهرستان را تغذیه شوند.

این و 140 بوته در cogeneration در فرایبورگ بیشتر در مورد تولید 50 درصد از کل برق برای شهرستان (اسلاید).

روشن است که تلاش های تا کنون در زمینه های انرژی و برنامه ریزی ترافیک ساخته شده باید بیشتر برای این هدف تشدید کرده اند.

6. برنامه ریزی شهری (اسلاید)

کمبود مسکن در اوایل 90s مجبور شهرستان به طرح جدید مناطق مسکونی برای برخی از شهروندان و 20،000 1،000 نقاط کار می کنند. در اینجا ، شهرستان سعی در تعادل حفاظت از محیط زیست و نیاز به مسکن مسکن جدید.

یک مثال برای سازگار با محیط زیست منطقه های مسکونی جدید منطقه سابق ارتش فرانسه در فرایبورگ (اسلاید) است. با آغاز خروج نیروهای فرانسوی در فرایبورگ از 15 سال ما متوجه ساخت ساختمان های جدید تا حدودی با استفاده از سربازخانه سابق به یک منطقه مسکونی جدید در حدود 6000 شهروندان است.

این طرح از جمله معروف pilote بسیاری از مفاهیم برای پایداری مانند توسعه داده شد

-- پیشرفته کم انرژی و یا استاندارد مسکن منفعل

-- گسترده خورشیدی تاسیسات

-- راه اندازی از حرارت منطقه با شرکت نسل گیاه با استفاده از تراشه های چوبی

-- آب باران شسته

-- مفهوم ترافیک را با اتصال به سیستم حمل و نقل عمومی (تراموا)

مفهوم بلند پروازانه اضافی به عنوان یک منطقه مسکونی انرژی خورشیدی برای 50 به علاوه انرژی مجلس توسط معمار معروف خورشیدی Disch (اسلاید متوجه شد).

7. نتیجه کاهش CO2 -

از لحاظ سیاست آب و هوا ، هدف بلند پروازانه از 96 بسیار دشوار بود به تحقق ، به عنوان یک ارزیابی موقت نشان داده است (اسلاید). این ارزیابی به این نتیجه منجر شد ، که تا 2007 فرایبورگ آن گاز CO2 تولید گازهای گلخانه ای توسط - 14 ٪ کاهش می یابد ، در تمام 20 درصد سرانه. این یکی از بهترین نتایج در آلمان بود ، اما نه در همه کافی است.

بر اساس CO2 جدید استراتژی (اسلاید) در سال 2007 شورای شهر جدید بسیار بلند پروازانه در دراز مدت هدف برای کاهش - 2030 ، 40 درصد تعریف شده است.

8. اثرات اقتصادی (اسلاید)

چند سال پیش ما از دانشمندان به بررسی اهمیت اکو - nomic تعهد ما نسبت به سیاست های زیست محیطی در مدیریت محیط زیست در منطقه فرایبورگ. مدیریت محیط زیست و یا کسب و کار شامل تمام زمینه های عرضه ، دفع ، تولید فن آوری زیست محیطی (برای مثال تکنولوژی خورشیدی) و همچنین مشاوره و پژوهش.

ارزیابی از وضعیت نشان داد (اسلاید) که در منطقه فرایبورگ ، در بخش محیط زیست به تنهایی ، گردش nual - از 500 میلیون € تولید می شود. این مقدار به حدود. 10.000 مشاغل در بسیاری از موسسات ، امروز حدود 1500 کارمند در 80 شرکت مشغول به کار در صنعت خورشیدی در منطقه است.

این به وضوح نشان میدهد که خط مشی زیست محیطی و دوره مقدماتی نودب توسعه پایدار شهرستان نیز ضربه های اقتصادی مثبت به ارمغان آورد صنعت ، تجارت و اشتغال.

دخترک تلاش می‌کند تا لکه های سفید روی صورتش را با روسریش بپوشاند ، در آستانه نوجوانی است و خواهر کوچکترش که سه سال بیشتر ندارد صورت و دستهای لک دارش را بی‌مهابا به همه نشان می‌دهد ، انگار از اینکه مورد توجه قرار دارد خوشحال است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از جام جم ، غم و هراس از آینده در چشمان سپیده دختر دانش آموز ‪ ۱۳‬ساله موج می‌زند با صدای آرام و لرزان می‌گوید:” بیش از یکسال است که دارو مصرف می‌کنم اما تنها از زیادشدن لک های روی پوستم جلوگیری شده اما بهبودنیافته است.”
سرگردانم،دربین جمعیتی که درمیانه کوچه ازدحام کرده اندو گوشم پرمی شود ازصدای شکوه زنان،مادرسپیده به چشمانم زل می‌زند و می‌گوید:”به خداهزار باربابدبختی هزینه دوا ودرمان را جور کردیم،اما می‌گن این لکه های پوستی به این راحتی خوب نمی‌شه،بابادختره،گناه داره،فردا می‌خواد ازدواج کنه.”
همینطورکه چشمانم دربین جمعیت مبهوت می‌چرخد صدای سرفه های پسرک مرابه خودم می‌آورد و آرام ازمادرش می‌پرسم: مریضه؟
زن بانگاهی سرد و کمی عصبی می‌گوید:دوساله که سرفه می‌کنه،هم خودش هم پدرش،دکترا می‌گن مشکل ریه داره،دراثر هوای آلوده ناشی از قرارگرفتن درکنار مرکز دفن زباله است.
زن چادر رنگیش را روسرش مرتب می‌کنه و می‌گه:”به خدا دیگه طاقتم تموم شده،شب هااز بس سرفه می‌کنن خواب و آسایش را هم به خودشون هم به ما حرام کردن.”
زن ادامه می‌دهد:شوهرم کارگر کارخانه است،خداشاهده هرچی درمیاره خرج دوا و دکتر خودشو این بچه می‌شه.
“اکرم صالحی”دیگر زن ساکن در شهرک امام حسن مجتبی (ع)درحاشیه مرکزدفن زباله کهریزک می‌گوید: بوی تعفن و زباله شب‌ها بی‌داد می‌کند،انگاردروسط یک تل زباله خوابیده‌ایم.
او ادامه می‌دهد:کودکان و پیرترها به علت ضعیف تر بودن بیشتر دچار مشکلات ریوی شده‌اند و بقیه ساکنان این شهرک و کهریزک نیز از این بوی متعفن همیشه در عذابند.
“مریم زارع” نیز می‌گوید:انگار شب‌ها زباله‌ها را آتش می‌زنند،دودی دیده نمی‌شود اما آنقدر بوی تعفن بدی فضا را پر می‌کند که تنفس به سختی انجام می‌شود.
وی ادامه می‌دهد:هزار و یک مشکل در این شهرک داریم ، شمارا به خدا به مسوولان بگویید کمی هم به درد ما برسند.
او می‌افزاید:آب خوردن نداریم و باید آب را از تانکرهای حمل آب شرب تهیه کنیم که معلوم نیست بهداشتی است یا نه؟ برق هر چند وقت یکبار قطع می شود و مشکلات متعدد دیگر.
آری،اینجا کهریزک است محلی که روزانه هشت هزار تن زباله کلان شهر تهران را در خود جای می‌دهد.
حاصل بازریز انبوه زباله های شهروندان تهرانی برای شهروندان محله های مختلف کهریزک بوی تعفن ، انواع بیماری ، هجوم انواع حشرات موذی ، دریاچه ای ‪ ۱۲‬هکتاری شیرابه ناشی اززباله هاو ازدست دادن منابع آب و خاک و هواست.
‪ ۴۵‬سال است که زباله های تهران دراین مرکز دفن می‌شود،زباله های عفونی و بیمارستانی با دفن غیراصولی ارمغانی جز تخریب منابع زیرزمینی و هزاران معضل شناخته و ناشناخته برای شهروندان جنوب تهران ندارد.
مساحتی حدود ‪ ۷۰۰‬هکتار که ‪ ۴۵‬سال مرکز دفن و بازیافت و یا شاید بازریز زباله شهروندان تهران است ، شش هزار و ‪ ۵۰۰‬تن زباله های خانگی ، تجاری و بیمارستانی و حدود یکهزار و ‪ ۵۰۰‬تن لجن های جوی ها، خاکروبه ها، سرشاخه و برک فضاهای سبز خیابان‌ها و معابر روزانه دراین مکان رها می‌شود.
حدود ‪ ۷۰‬درصد زباله های رها شده دراین مکان ، در دسته زباله های تر، ‪۳۰‬درصد زباله های خشک وقابل بازیافت است.
معاون فنی شبکه بهداشت ودرمان شهرستان ری دراین‌باره گفت:متاسفانه مرکز دفن و بازیافت زباله یکی از بزرگترین معضلات شهرستان ری است.
دکتر”محمودرضا عرب”افزود: تکرار دفن غیراصولی وانباشت بیش ازحد زباله تا ارتفاع ‪ ۹۰‬متر به شدت به آب و خاک منطقه صدمه زده است.
او ادامه داد:هرچه اینگونه دفن در طول زمان و به مدت طولانی تکرار شود محیط اطراف آلوده تر شده و با زیست انواع جانداران در حاشیه زباله ها احتمال بروز انواع بیماریها افزایش می‌یابد.
وی گفت : نفوذ پس آب زباله به هر دلیلی درون آب و خاک واستفاده از این منابع در زندگی روزمره مردم حتی برای شستشو و یا آبیاری کشاورزی می‌تواند زمینه بروز انواع بیماریهای را فراهم کند.
عرب افزود:سوزاندن زباله موجب آلودگی محیط زیست و بروز اختلالات تنفسی در افراد می‌شود.
او بااشاره به اینکه تماس نزدیک با زباله زمینه بروز انواع بیماریهای پوستی از جمله قارچ و بیماریهای انگلی را ایجاد می‌کند افزود: برخی از زباله های بیمارستانی و خاص نیز می‌توانند بیمارهای عفونی ، خونی و ریوی رادر افراد ایجاد کنند.
سرپرست حفاظت محیط زیست شهرستان ری نیز باتاکید معضلات زیست محیطی ناشی از وجود مرکز دفن زباله در شهرستان ری گفت : این مرکز با ‪ ۴۵‬سال قدمت دیگرگنجایش پذیرش زباله های تهران را ندارد.
“محمودرضا سعیدپور” نفوذ شیرابه های ناشی از انباشت زباله به منابع آب و خاک زیرزمینی ، تخریب محیط زیست تجمع گاز متان ناشی از انباشت زباله و دفن غیراصولی زباله‌ها بویژه زباله های عفونی و بیمارستانی ازجمله معضلات زیست محیطی مرکز دفن و بازیافت زباله آرادکوه در کهریزک ،عنوان کرد.
وی با اشاره به فقدان مدیریت اصولی پسماندها ادامه داد:درزمان حاضر زباله های عفونی و بیمارستانی به طور غیرعلمی و در ترانشه‌هایی با حجم ‪ ۱۶۰‬تا ‪ ۲۰۰‬مترمکعب دفن و با لایه های آهک پوشانده می‌شوند.
او بامخرب خواندن این روش برای محیط زیست وآلایندگی شدید شیرابه زباله تصریح کرد:شیرابه زباله‌ها تحت فشار لایه های مدفون شده به منابع آب وخاک نفوذ کرده و سبب آلودگی شدید این منابع می‌شوند.
وی خاطرنشان کرد: هر تن زباله حدود هفت لیتر شیرابه تولید می‌کند و تصور کنید نفوذ شیرابه های هشت هزار تن زباله می‌تواند چه بالایی بر سر منابع زیرزمینی و آب و خاک این منطقه بیاورد.
سعیدپور گفت : عملکرد زیست محیطی مرکز دفن زباله کهریزک در مراحل جمع آوری ، انتقال ، دفن ، تولید کمپوست و مدیریت پسماندها از سوی حفاظت محیط زیست در مجموع مطلوب ارزیابی نمی‌شود.
وی بااشاره به روند توسعه زندگی شهری و افزایش سرانه تولید زباله اظهارداشت : باید چاره ای اصولی و مطابق بااستاندارهای جهانی بازیافت و دفن زباله برای مدیریت پسماندها اندیشید.
یک عضو شورای اسلامی شهر کهریزک نیز بااشاره به اینکه این مرکز دفن معضلات بسیاری را به مردم شهر تحمیل کرده است افزود: انواع و اقسام بیماریهای پوستی و تنفسی و خطر رانش زمین و مدفون شدن مردم در زیر ‪۲۰‬ میلیون تن زباله از جمله معضلاتی ناشی از وجود مرکز دفن زباله در این منطقه است.
“مجید راوندی”بااعلام اینکه گاهی اوقات عمق ترانشه های زباله به ‪۸۰‬ متر می‌رسد، یعنی یک ساختمان ‪ ۶۰‬طبقه افزود: و شهروندان کهریزک در چندصد متری این مرکز دفن زباله زندگی می‌کنند.
وی،تعطیلی بخش عمده ای ازصنایع فعال درحاشیه این مرکز دفن به علت بوی مشمئزکننده زباله،تخریب منابع آب وخاک زیرزمینی به علت نفوذشیرابه های ناشی از زباله هاو فقدان دسترسی مردم به آب آشامیدنی را از دیگر مشکلات این مرکز دفن زباله عنوان کرد.
این عضو شورای اسلامی شهرکهریزک گفت : بیماریهای پوستی و تنفسی ناشی از آلودگی های این مرکز دفن زباله هزینه های کلانی را به مردم این منطقه تحمیل کرده است.
وی انتقال این مرکز دفن و بازیافت زباله ، پس از ‪ ۴۵‬سال فعالیت را تنهاراه ممکن برای کاهش تحمیل این همه معضل به مردم مظلوم و محروم کهریزک عنوان کرد.
رییس اداره اجتماعی و انتخابات فرمانداری شهرستان ری نیز با اشاره به مشکلات متعددی که وجود این مرکز برمردم منطقه تحمیل کرده است افزود:ظرفیت مرکز دفن و بازیافت زباله پایان یافته و این مرکز باید از کهریزک به محلی جدید منتقل شود.
“مهدی مجیدی ” با اشاره به اینکه این مرکز تنها به عنوان محلی برای بازریز زباله های تهران در نظر گرفته شده و نه بازیافت افزود: در خوشبینانه‌ترین حالت،تنها کمتر از یکهزار تن از این زباله‌ها بازیافت شده و مابقی در زمین دفن می‌شوند.
او بااشاره به اینکه درجلسات متعددشورای بهداشت شهرستان ری دو راه حل کوتاه مدت و بلند مدت به شهرداری تهران و سازمان بازیافت برای پایان دادن به معضلات موجود درکهریزک پیشنهاد شده افزود:تاکنون اقدامی ازسوی شهرداری برای عملی کردن این راه حل‌ها انجام نشده است.
مدیرعامل سازمان بازیافت زباله شهرداری تهران گفت: روزانه هفت هزار تن زباله مناطق ‪ ۲۲‬گانه تهران و شهرهای اطراف به مرکز دفن و بازیافت زباله آرادکوه در کهریزک منتق می‌شود.
“فرهاد پورمحمدسخا” با اشاره به اینکه از این میزان زباله حدود یکهزار و ‪ ۵۰۰‬تن آن بازیافت می‌شود افزود: برای انجام عملیات دفن و بازیافت زباله به صورت اصولی و انجام عملیات پردازش وکمپوست نیازمند سرمایه گذاری قابل توجه هستیم.
وی امحاء زباله را یکی از مشکلات عمومی کشور عنوان کرد و افزود: تهران نیز با تولید روزانه هفت هزارتن زباله که باید ‪ ۷۰‬درصد آن در فاصله ‪ ۱۲‬شب تا ‪ ۶‬صبح امحاء شود نیازمند انجام پروسه بسیار عظیمی برای دفن است.
پورسخا تصریح کرد:شاید پروسه فعلی امحاء زباله ، از ابتدایی‌ترین نوع دفن محسوب شود اما با انجام سرمایه گذاری و تجهیزکارخانه با ماشین آلات مختلف پردازش زباله،می توانیم درآینده به محصول نهایی(کمپوست)دست یابیم.

 اهــداف

توجه به محيط زيست و حفظ سلامتي انسان و كليه موجودات كره زمين يكي از اصول اساسي در بقاي زندگي و استفاده از مواهب خدادادي است كه به وفور در اختيار ما قرار دارد. كنترل آلودگي‌هاي محيط ازجمله مواد زايد جامد، بخش مهمي از اين وظيفه را تشكيل مي‌دهد كه با توجه به اصول و موازين بهداشتي اقتصادي جايگاه ويژه اي را در علوم و فنون جديد به خود اختصاص داده است. بدين لحاظ در اين مجموعه سعي خواهد شد تا در حد امكان مواردي همچون اهميت مسئله، شناخت و طبقه بندي مواد، سيستم‌هاي جمع آوري و حمل و نقل و روش‌هاي دفع مواد به وضوح مورد توجه قرارگرفته و در اختتام، مبادرت به ارائه  راه كارهاي اساسي در جهت بهبود شرايط و بهينه سازي تكنولوژي موجود در مديريت مواد زايد جامد كشور نمايد كه در صورت اعمال، بازتاب آن تاثير اساسي در حفظ بهداشت و سلامت محيط زيست جامعه ما
خواهد داشت.

مقـدمه

در كشور ما ايران با محاسبه 800 گرم پسماند سرانه، هر روزه بالغ بر 50000 تُن مواد زايد جامد توليد مي‌شود كه در مقايسه با ساير كشورهاي جهان با 292 كيلوگرم پسماند هر نفر در سال در حد متعادلي قرار گرفته است، لكن ازدياد جمعيت و توسعه صنعت به گونه اي كه در برنامه سوم جمهوري اسلامي ايران مطرح است موجبات ازدياد مواد زايد جامد و بالطبع تغييرات فيزيكي ـ شيميايي آن‌ها را بوجود مي‌آورد به طوريكه برنامه هاي جمع آوري و دفع پسماند موجود جوابگوي نيازهاي اين بخش از كار نخواهد بود. امر جمع آوري، دفع، بازيافت و اصولا مديريت مواد زايد جامد در ايران با توجه به نوع و كيفيت پسماند هاي ايران تفاوت فاحشي با ساير كشورهاي جهان دارد، لذا بكارگيري هر گونه تكنولوژي بدون شناخت مواد و سازگاري عوامل محلي كار ارزنده اي نيست. وجود 70 درصد مواد آلي قابل كمپوست و بيش از 40 درصد رطوبت در پسماند هاي خانگي از يك سو و تفاوت فاحش آب و هوا و شرايط زيست در مناطق مختلف كشور با سبك و فرهنگ منحصر به خود از سوي ديگر خود دليلي بر عدم استفاده بي رويه از تكنولوژي‌هاي وابسته به خارج است، تجربه سال‌ها ركود در عمل آوردن كمپوست و پرداخت هزينه هاي گزاف جمع آوري و دفع پسماند كه تنها براي شهرهاي مختلف كشور روزانه حدود  20%  بودجه شهرداري‌ها را تشكيل مي‌دهد نشانگر اهميت اين مسئله در برنامه هاي محيط زيست كشور است.

توجه به امر بهداشت و سلامت جامعه و رعايت جنبه هاي پيش‌گيري قبل از درمان بدون توجه به سيستم‌هاي جمع آوري و
دفع مواد زايد كه مسبب اصلي آلودگي در شهرها و روستاهاي كشور است، امكان پذير نيست. اشاعه بيماري كيست هيداتيك، بروز گهگاه وبا، انواع بيماري‌هاي پوستي همچون ليشمانيوز و سلسله بيماري‌هاي سرطان‌زا و سكته هاي نابهنگام در جوامع كنوني كه معمولا به مواد فساد پذير و پس مانده هاي شيميايي محيط زيست نسبت داده مي‌شود ماحصل تداخل صدها نوع مواد سمي و عفونت‌زا با پسماند هاي شهري و انتشار آن‌ها در آب، خاك و هواي زندگي روزمره ماست. عليهذا به منزله بهبود مديريت مواد زايد جامد و اجراي اهداف بهداشتي اقتصادي كشور گفتار حاضر به صورت فشرده، كلياتي از موارد آلودگي و طبقه بندي مواد زايد جامد را با توجه خاص به سيستم‌هاي جمع آوري، دفع و بازيافت مواد، مورد بحث قرار مي‌دهد كه اميدوار است مورد توجه علاقمندان بويژه دانشجويان عزيز و مسئولين محترم بهداشت محيط كشور قرار گيرد.

1 ـ خطرات ناشي از دفع پسماند به طريق غير بهداشتي

اصول بهداشت و بهسازي محيط، در هر شهر ايجاب مي‌كند كه پسماند ها در حداقل زمان از منازل و محيط زندگي انسان
دور شده و در اسرع وقت دفع گردند. پيدايش اين ايده (دفع بهداشتي پسماند در محيط زيست) در قرن نوزدهم ميلادي به مشابه يك دستورالعمل بهداشتي، شهروندان را به رعايت آن ملزوم مي‌ساخت.

اهميت دفع بهداشتي پسماند ها موقعي بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشي از آن‌ها بخوبي شناخته شود. پسماند ها نه فقط باعث توليد بيماري، تعفّن و زشتي مناظر مي‌گردند، بلكه مي‌توانند به وسيله آلوده كردن خاك، آب و هوا خسارات فراواني را ببار آورند. به همان اندازه كه تركيبات پسماند مختلف است، خطرات ناشي از مواد تشكيل دهنده آن‌ها نيز مي‌توانند متفاوت باشند. جمع آوري، حمل و نقل و آخرين مرحله دفع اين مواد بايستي به طريقي باشد كه خطرات ناشي از آن‌ها در سلامتي انسان به حداقل ممكن كاهش يابد.

راجع به خطرات حاصل از پسماند هاي شهري و صنعتي بايد گفت كه در كليه منابع علمي و كتب مربوطه همواره اشاره به ابتلاي انسان‌ها به بيماري‌هاي گوناگون شده است. در كتب علمي تعداد باكتري‌هاي مختلف موجود در خاكروبه خيابان‌ها از 2 تا 40 ميليون به صورت خاص و از 50000 تا 10 ميليون بطور عموم در هر گرم برآورده شده است. اين تعداد باكتري مي‌توانند به سادگي موجب بروز بيماري‌هاي گوناگوني گردند. مخصوصاً اينكه در اين مواد انواعي از باكتري‌هاي مولد وبا، تيفوس و كزاز بطور مسلّم و صريح تشخيص داده شده است. شايان ذكر است كه سابقا فضولات حيواني (پهن گاو و اسب) قسمت عمده اي از خاكروبه هاي خياباني را تشكيل مي‌داد. اين حالت هم اكنون نيز در پاره اي از روستاها و شهرهاي كوچك مشاهده مي‌شود.

1 ـ  1 ـ مگس

خطرات ناشي از وجود مگس براي انسان و عموم حيوانات اهلي بر همه روشن است، مگس خانگي  (Mussca domestica) مخصوصاً از نظر انتشار بسياري از باكتري‌هاي بيماريزا قابل اهميت مي‌باشد. اصولا بيش از 50-40 هزار نوع مگس در اين زمان شناسايي شده ولي نام گذاري همه آن‌ها به اتمام نرسيده است. بر اساس مطالعات انجام شده در صحرا و آزمايشگاه انتشار بسياري از امراض همچون اسهال‌هاي آميبي و باسيلي، تراخم، حصبه و شبه حصبه، وبا، سِل، جذام، طاعون و سياه زخم به وسيله مگس امكان پذير است. اين حشره به وسيله پُرزهاي چسبنده و مژك‌هاي فراوان بدن خود با نشستن بر روي مدفوع انسان و حيوان و بسياري از كثافات و پسماند ها ميكروب‌هاي مختلف را از طريق تماس مستقيم بدن انسان و يا اغذيه مورد نياز او به محيط زندگي وارد نموده و به طور مكانيكي باعث انتقال بيماري‌ها به موجود زنده ديگري مي‌گردد.

ساختن مستراح‌هاي بهداشتي در شهر و روستا و حفظ محيط زيست از پِهِن و ديگر فضولات فساد پذير انساني و حيواني نيز از جمله عواملي است كه باعث جلوگيري از توليد و رشد لارو مگس خواهد شد. مواد زايد صنعتي اعم از فرآورده هاي گياهي، ميوه ها، فضولات كشتارگاه ها و غيره چه در شهرها و چه در مراكز توليد و مصرف مي‌تواند محل پرورش لارو (كرمينه) مگس قرار گيرد. در صورتي كه روش دفع پسماند به صورت تلنبار كردن در فضاي آزاد باشد كرمينه مگس در داخل پسماند كه از نشر حرارت، رطوبت و مواد غذايي مناسب ترين محيط به شمار مي‌رود رشد و نمو كرده و پس از رسيدن زمان بلوغ به منازل و اماكن مجاور پرواز مي‌نمايد. قدرت پرواز مگس تا حدود 20 كيلومتر مشخص شده است

1 ـ 2 ـ جوندگان

سالم سازي محيط بخصوص كنترل پسماند ها چه در امر جمع آوري و چه در دفع بهداشتي آن‌ها مفيدترين راه مبارزه با جوندگان مي‌باشد و بديهي است كه يكي از خطرناكترين مضرات عدم توجه به دفع پسماند نشو و نما و انتشار موش در شهرها است. خطر ازدياد موش در شهرها را نمي‌توان به سادگي با هيچ بودجه اي جبران نمود. موش‌هاي خانگي و جوندگان ديگر به طرز وسيع و دامنه داري در جهان پراكنده و در جوار انسان‌ها زندگي مي‌كنند. از اين نظر اينگونه موجودات بالقوه ناقل بسياري از بيماري‌هاي انساني هستند. ناراحتي‌هاي حاصل از موش‌ها از يك گاز گرفتگي ساده تا تب تيفوس و طاعون متفاوت است. بيماري لپتوسپيروز در نتيجه تغذيه مواد غذايي آلوده به مدفوع موش بيمار و با استحمام در آب آلوده و يا در تماس مستقيم با موش آلوده، به وجود مي‌آيد. موش مي‌تواند در انتقال بيماري‌هايي چون اسهال آميبي و انتقال كرم كدو و تريشين نيز به طور غيرمستقيم، نقش مهمي ايفاء كند. موش و ساير جوندگان براي توليد مثل و ازدياد جمعيت خويش به سه چيز احتياج دارند، غذا، آب و پناهگاه كه هر سه در اغلب موارد در پسماند هاي شهري وجود دارد.

1 ـ 3 ـ آلودگـي‌هاي آب

آب شرط اصلي ادامه حيات در جهان است، كلمه آباداني در زبان فارسي از آب گرفته شده كه خود عامل مهمي در جهت عمران و بهسازي مناطق كشور به شمار مي‌رود. سرعت افزايش جمعيت، بهبود سطح بهداشت و پيشرفت‌هاي صنعتي در سطح جهان بيش از پيش باعث محدود شدن منابع آب شده است، اما بايد قبول كرد كه دنيا تشنه است و اين تشنگي يك تصور شاعرانه و خيال نيست بلكه يك حقيقت مسلم است.

در كشور ما مسئله كمبود آب مخصوصاً چه در امر صنعت و چه در امر كشاورزي مشكلات فراواني را به بار آورده است. مصرف زياد از حدّ آب در شهرها و اسراف‌هاي بي رويه در هر زمينه نيز تشديد كننده اين مشكل است. گرمسير بودن مناطق مختلف كشور و عدم وجود منابع آب كافي از يك سو و عدم كنترل آلودگي آب به وسيله تخليه فاضلاب‌ها و پسماند هاي شهري و صنعتي از سوي ديگر تاثير زيانبخشي در اقتصاد و بهداشت جامعه ما دارد. همچنين تخليه مواد زايد جامد و مايع (پسماند و فاضلاب‌ها) در محيط به وسيله جاري شدن آب‌هاي سطحي اعم از جويبارها، رودخانه ها و ديگر آب‌هاي حاصل از بارندگي به نقاط مختلف موجب انتشار آلودگي مي‌گردند و اين در حاليست كه متاسفانه در بعضي از شهرهاي ما دفع بي رويه پسماند اكثرا به وسيله تخليه مواد به جويبارها صورت مي‌گيرد و يا دفن غير بهداشتي آن در سراشيبي‌ها و ديگر اماكن كه مخالف ضوابط حفاظت آب‌هاي زيرزميني است انجام مي‌شود كه از نظر بهداشت محيط كاملاً خطرناك است. مخصوصاً اينكه محل تخليه و يا دفن در خاك‌هاي سبك شني و يا در حوالي رودخانه ها و چشمه سارها باشد.

1 ـ 4 ـ آلودگي خاك

پسماند هاي شهري كه خود تركيبي از فضولات انساني و حيواني و بسياري ديگر از مواد زائد صنعتي و كشاورزي است، متاسفانه در آخرين مرحله دفع به خاك و يا آب منتقل مي‌شوند. كالاهاي مصنوعي كه از مواد پلاستيكي ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزيه نشدني در پسماند انباشته و در خاك باقي مي‌مانند زيرا پليمرهاي مصنوعي (نايلون) بر عكس پليمرهاي طبيعي موجود در پشم و پنبه به علت نبودن آنزيم ويژه، سال‌ها جهت تجزيه در طبيعت به صورت خام و بدون تغيير باقي مي‌ماند. اين مواد خود خللي در تبادل آب و هوا و ديگر عكس‌العمل‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك بوجود مي‌آورند. مجاورت و يا احاطه شدن ريشه گياهان بوسيله مواد پلاستيكي در خاك سبب نرسيدن آب و غذا به ريشه گياه شده و در طي زمان در اطراف ريشه حرارت، رطوبت و خواص شيميايي كاملاً غيرمتعادلي بوجود مي‌آورند كه موجب ضعف رشد و يا خشكي گياه مي‌شوند. وجود انواع مختلف قوطي‌هاي كنسرو، لاستيك‌هاي مستعمل، لاشه هاي اتومبيل، فضولات بيمارستان‌ها و مواد شيميايي كارخانه ها كه هم اكنون در اغلب شهرها جزو لاينفك پسماند هاي شهري هستند به خارج از شهر در دامان طبيعت پراكنده و يا دفن مي‌شوند. نتيجه اين عمل، تجزيه هايي است كه طي ساليان دراز خطرات مهيبي را در آب و خاك منطقه بوجود آورده و موجب بيماري‌هاي گوناگوني در انسان و حيوان و كليه موجوداتي كه در آن منطقه زندگي مي‌كنند مي‌شود.

ازجمله امور متداول در استفاده مجدد از پسماند هاي شهري، تهيه كمپوست است كه هم اكنون در بسياري از شهرهاي پيشرفته دنيا معمول است. در ايران متاسفانه بدون مطالعه در سيستم تهيه كمپوست، نوع كمپوست و امكانات مصرف، اقدام به تاسيس كارخانه هايي شده است كه نتايج حاصل، مطلوب نبوده و آلودگي‌هاي محيط جامعه شهري و روستايي ما را تشديد مي‌نمايد. امروزه به علت پيشرفت صنايع سنگين و مصرف زياده از حد فلزات سنگين كه از راه هوا و زمين و آب وارد و خسارات زيادي را به بار مي‌آورند. Lenihan و Wainered عقيده دارند كه امروزه بيش از 60 ماده شيميايي در صنايع، مورد استفاده قرار مي‌گيرند كه نقش آنها در سيستم‌هاي حياتي گياه و حيوان، ناشناخته است. ازدياد فلزات سنگين مثل جيوه، سرب، كادميوم و آرسنيك در كمپوست و در نتيجه در خاك، باعث مسموميت‌هاي زياد و بيماري‌هاي گوناگوني در انسان مي‌شود.

 

 

 

1 ـ 5 ـ آلودگي هـوا

در اين زمينه گفته مي‌شود احتراق مواد پلاستيكي كه متاسفانه امروزه به ميزان فراواني در پسماند ها وجود دارند صرفنظر از توليد ديوكسين‌ها گازهايي همچون گاز كربنيك، انيدريد سولفوره، گازهاي سمّي كلره و غيره مي‌نمايد كه فوق‌العاده
خطرناك بوده و موجب آلودگي شديد هوا مي‌گردند.

شايان ذكر است كه در مناطقي كه مبادرت به ايجاد پسماند سوز مي‌شود تعبيه هواكش‌هاي طويل و فيلترهاي ويژه اي كه طبق ضوابط محيط زيست قادر به جلوگيري از آلودگي‌هاي هوا باشند از ضروريات امر است.

گازهاي حاصل از تخميرهاي هوازي و غير هوازي در مراكز دفن پسماند قادرند به طبقات زيرين خاك نفوذ كرده و اختلالاتي در خاك‌هاي زراعي به وجود آورند. طبق مطالعات انجام شده در نواحي نزديك به جايگاه هاي دفن پسماند ميزان گاز متان (CH4) تا حدود 60 درصد و گاز كربنيك (CO2) حداكثر تا 30 درصد تاييد شده است كه قطعا در جلوگيري از رشد و نمو صحيح گياهان منطقه بي تاثير نيست.

گامهای پیشرفت طرح :

برای اینکه بتوانیم مدیریت خوبی بر پسماندهای منطقه خود داشته باشیم باید طرح جامعی از مدیریت مواد زائد در منطقه تهیه کرده که به ترتیب موارد ذیل را در آن دیده باشیم .

1-آمار کاملی از میزان زباله های منطقه داشته باشیم.

2-مکانهای حساس در تولید بیشترین زباله منطقه را شناسایی و میزان زباله آنها را بدانیم .

3- بیمارستانها و درمانگاههای منطقه را شناسایی کرده باشیم .

4- مدارس و ادارات را شناسایی و لیست کرده باشیم.

5- نقشه های تفکیکی منطقه بر اساس روز حمل زباله ، لکه گذاری محل های تولید زباله که در بالا ذکر شده و مسیرهای حمل زباله و همچنین سکوهای تخلیه و بارگیری را تهیه و ضمیمه نماییم .

6-روش حمل زباله را بر اساس امکانات موجود ، نوع زباله منطقه ، بافت و فرهنگ منطقه ، سیاست کلی مدیریت شهری (خصوصی یا غیره ) و روش های دفع زباله تعیین و برنامه ریزی می گردد.

 

 

شرح وظايف و اختيارات معاون خدمات شهــري

1- تعيين و مدون ساختن خط مشي كيفيت معاونت ، در زمينه كيفيت و حصول اطمينان از درك و به اجرا در آمدن و حفظ آن در تمام سطوح سازمان .

2- تجديد نظرهاي لازم در نمودار سازماني و انشعابات مربوطه به منظور تهيه نمودن تحقق اهداف كيفي و خط مشي كيفيت و ارجاع تصميمات اتخاذ شده براي تدوين سياست ها به مراجع ذيصلاح و مافوق .

3- تعيين مسئوليت ها و اختيارات مرتبط با سيستم مديريت كيفيت براي مديران و رؤساي دواير .

4- مشخص نمودن نيازمنديهاي مربوط به منابع و تأمين منابع كافي جهت تحقق اهداف سيستم مديريت كيفيت .

5- بازنگري سيستم مديريت كيفيت در فواصل زماني به منظور حصول اطمينان از تداوم مناسب بودن و كارآيي سيستم مديريت كيفيت .

6- تصويب كليه مستندات سيستم مديريت كيفيت .

7- پاسخگويي به مراجع مافوق ، در خطوط كليه اجرائيات مربوط به معاونت .

8- نماينده شوراي اسلامي شهر در كمسيونهاي معاملات و تحويل .

9- انجام ساير اموري كه از طرف مافوق ارجاع مي شود .

10-انجام كليه وظايف اختصاصي مربوط به معاونت خدمات شهري از جمله نظارت بر عملكرد واحدهاي تابعه و دريافت گزارشات لازم و اتخاذ تصميمات مورد نياز .

2 ـ طبقه بنـدي مواد زايد جامـد 

عبارت مواد زايد جامد (solid wastes) به مجموعه مواد ناشي از فعاليت‌هاي انسان و حيوان كه معمولا جامد بوده و به صورت ناخواسته و يا غير قابل استفاده دور ريخته مي‌شوند اطلاق مي‌گردد. اين تعريف به صورت كلي در برگيرنده همه منابع، انواع طبقه بندي‌ها، تركيب و خصوصيات مواد زايد بوده و به سه دسته كلي پسماند هاي شهري، پسماند هاي صنعتي و  پسماند هاي خطرناك تقسيم مي‌گردند :

2 ـ 1 ـ پسماند هاي شهري

در نشريات و كتب از تعاريف و طبقه بندي‌هاي مختلفي براي توضيح اجزاء مواد زايد جامد شهري استفاده شده است. تعاريف ارائه شده در زير مي‌تواند به عنوان يك راهنما براي شناسايي اجزاء مواد زايد شهري مورد استفاده قرار گيرد .

زايدات غذايي

به قسمت فسادپذير پسماند كه معمولا از زايدات گياهي، تهيه و طبخ و يا انبار كردن مواد غذايي به دست مي‌آيد، اطلاق مي‌شود. كمّيت پس مانده هاي غذايي در طول سال متغير بوده و در ماه هاي تابستان، كه مصرف ميوه و سبزي بيشتر است، به حداكثر مي‌رسد. پس مانده هاي غذايي مهمترين قسمت پسماند است، چرا كه از يك سو به دليل تخمير و فساد سريع، بوهاي نامطبوع توليد كرده و محل مناسبي براي رشد و تكثير مگس و ساير حشرات و جوندگان است و از سوي ديگر به دليل قابليت تهيه كود از آن (كمپوست) حائز اهميت است. قابل ذكر است كه ميزان پس مانده هاي فسادپذير در پسماند هاي شهري ايران بين 35 تا 76 درصد گزارش شده است.

آشغـال

به قسمت فساد ناپذير پسماند به جز خاكستر گفته مي‌شود. آشغال در پسماند معمولا شامل كاغذ، پلاستيك، قطعات فلزي، شيشه، چوب و موادي از اين قبيل مي‌شود. آشغال را مي‌توان به دو بخش قابل اشتعال و غيرقابل اشتعال تقسيم كرد.

خاكستـر

باقيمانده حاصل از سوزاندن زغال، چوب و ديگر مواد سوختني كه براي مقاصد صنعتي، پخت و پز و يا گرم كردن منازل
بكار مي‌رود گفته مي‌شود.

زايدات ناشي از تخريب و ساختمان سازي

به زايدات حاصل از تخريب ساختمان، تعمير اماكن مسكوني، تجاري، صنعتي، و يا ساير فعاليت‌هاي ساختمان سازي اطلاق مي‌شود.

زايدات ويـژه

اين قسمت از پسماند ها شامل مواد حاصل از جاروب كردن خيابان‌ها و معابر، برگ درختان، اجساد حيوانات مرده و موادي كه از وسايل نقليه به جاي مانده است مي‌شود.

2 ـ 2 ـ پسماند هاي صنعتي

پسماند هاي صنعتي، مواد زايد ناشي از فعاليت‌هاي صنعتي هستند ومعمولا شامل فلزات، مواد پلاستيكي، مواد شيميايي و بالاخره پسماند هاي ويژه و پسماند هاي خطرناك هستند. كه عمل جمع آوري، حمل و نقل و دفع آن‌ها ضوابط خاص و مقررات ويژه اي را به خود اختصاص داده است.

 

2 ـ 3 ـ پسماند هاي خطرناك

مواد زايد خطرناك، مواد زايد جامد يا مايعي هستند كه به علت كمّيت، غلظت و يا كيفيت فيزيكي، شيميايي و يا بيولوژيكي مي‌توانند باعث افزايش ميزان مرگ و مير و يا بيماري‌هاي بسيار جدي شوند. براساس تعريف آژانس حفاظت محيط زيست Environmental Protection Agency : EPA)) پسماند هاي خطرناك به مواد زايد جامدي اطلاق مي‌شود كه بالقوه خطرناك بوده و يا اينكه پس از طي مدت زماني موجبات خطر را براي محيط زيست، فراهم مي‌كنند. پسماند هاي خطرناك معمولا يكي از مشخصات قابليت انفجار، احتراق، خوردگي، واكنش پذيري و سمي را دارا بوده و اغلب تحت عنوان مواد زايد راديواكتيو، پس مانده هاي شيميايي، زايدات قابل اشتعال، زايدات بيولوژيكي و مواد منفجره دسته بندي مي‌شوند:  

از منابع عمده زايدات بيولوژيكي، بيمارستان‌ها، آزمايشگاه ها و مراكز تحقيقات پزشكي هستند. پسماند هاي بيمارستاني به دليل آنكه حاوي زايدات پاتولوژيكي، مواد زايد راديواكتيو، زايدات دارويي، مواد زايد عفوني، مواد زايد شيميايي و بعضا ظروف مستعمل تحت فشار هستند، از منابع عمده، پسماند هاي خطرناك در شهرها محسوب مي‌شوند. تكنولوژي جمع آوري، دفع و يا احياي اين مواد در مقايسه با پسماند هاي شهري و خانگي تفاوت بسيار دارد و بايد جداگانه مورد توجه
قرار گيرد.

2 ـ 4 ـ پسماند ها بيمارستاني

پسماند هاي بيمارستاني شامل موادي هستند كه با توجه به نوع كار و وظيفه در هر بخش بيمارستاني، متفاوت مي‌باشند. مثلا پسماند بخش عفوني يا اطاق عمل، با مواد زايد آزمايشگاه يا بخش راديولوژي، تفاوت محسوسي دارد و طبق يك بررسي، پسماند بخش‌هاي مختلف بيمارستان‌ها به هفت گروه تقسيم مي‌شوند .

الف ـ  پسماند هاي معمولي بيمارستان

عموماً شامل پسماند هاي مربوط به بسته بندي مواد و ديگر پسماند هاي پرسنل شاغل در بيمارستان و خوابگاه هاي آن‌هاست.

ب ـ  پسماند هاي پاتولوژيكي

شامل بافت‌ها، ارگان‌ها، قسمت‌هاي مختلف بدن، پنبه هاي آغشته به خون و چرك و مواد دفعي بدن همچون نمونه هاي مدفوع و ادرار و غيره جزو اين گروه از مواد زايد، محسوب مي‌شوند.

ج ـ مواد زايد راديواكتيو

شامل جامدات، مايعات و گازها بوده و در برخي از بخش‌ها و آزمايشگاه هاي بيمارستان‌ها وجود دارند كه جمع آوري و دفع آن‌ها داراي خصوصيات ويژه اي است.

د ـ  مواد زايد شيميايي

شامل جامدات، مايعات و گازهاي زايد مي‌باشد كه به وفور در بيمارستان‌ها وجود دارد، در بخش‌هاي تشخيص و آزمايشگاه ها ماحصل نظافت و ضدعفوني بيمارستان، وسايل و ابزار تنظيف و ضدعفوني به انضمام داروها و وسايل دور ريختني اطاق عمل بخش ديگري از اين فضولات را تشكيل مي‌دهند. مواد زايد شيميايي ممكن است خطرناك باشند. فضولات شيميايي خطرناك در سه بخش زير، طبقه بندي مي‌شوند:

فضولات سمي : اين فضولات با PH كمتر از 2 (به شكل اسيدي) و بالاتر از 12 (به حالت قليايي) در پسماند هاي بيمارستاني وجود دارند. بخشي از داروهاي اضافي و يا فاسد شده، جزو اينگونه فضولات به حساب مي‌آيند.  مواد قابل احتراق : شامل تركيبات جامد، مايع و گازي شكل

مواد واكنش دهنده و موثر : در ساير فضولات كه تا حدودي در پسماند هاي بيمارستاني، قابل تشخيص هستند.

از فضولات شيميايي بي‌خطر مي‌توان قندها، اسيدهاي آمينه و برخي از نمك‌هاي آلي و معدني را نام برد. اسيدهاي آمينه و نمك‌هاي شيميايي نظير نمك‌هاي سديم، منيزيم، كلسيم، اسيد لاكتيك، انواع اكسيدها، كربنات‌ها، سولفات‌ها و فسفات‌ها قسمتي از مواد زايد شيميايي هستند.

هـ ـ  مواد زايد عفوني

اين مواد، شامل جِرم‌هاي پاتوژن در غلظت‌هاي مختلف هستند كه مي‌توانند به سادگي منجربه بيماري شوند. منشاء آن‌ها ممكن است پس‌مانده هاي آزمايشگاهي، جراحي و اتوپسي بيماران عفوني باشد. وسايل آغشته به جرم‌هاي عفوني در بيمارستان، شامل دستكش، وسايل جراحي، روپوش، لباس‌هاي بلند جراحي، ملحفه و غيره است. اين پسماند ها تقريباً 10% كل پسماند هاي بيمارستاني را تشكيل مي‌دهند. از وسايل جراحي سرنگ‌ها، اره هاي جراحي، شيشه هاي شكسته، كاردهاي كوچك جراحي و غيره را مي‌توان در يك دسته بندي خاص منظور كرد.

و ـ  مواد زايد دارويي

شامل داروهاي پس مانده، محصولات جانبي درمان و داروهاي فاسد شده يا مواد شيميايي هستند كه تا حدود زيادي در
پسماند هاي بيمارستاني وجود دارد.

ز ـ ظروف مستعمل تحت فشار

ظروفي مثل قوطي‌هاي افشانه (آئروسُل)، گازهاي كپسوله شده و غيره كه اگر براي از بين بردن آن‌ها از دستگاه هاي
پسماند سوز، استفاده گردد موجب بروز خطر مي‌شود زيرا در پاره اي از موارد داراي قابليت انفجار هستند.

 

 

آنالیز زباله ها در منطقه 7

 

شهرداری منطقه 7 اصفهان

 

 

 

 

گزارش عملکردواحد خدمات شهری در 6 ماهه اول سال 88

 

 

 

 

 

 

 

3 ـ منبع توليد پسماند هاي شهري

توجه به منابع توليد همراه با آگاهي از تركيب و نرخ توليد پسماند، اساس مديريت مواد زايد جامد را تشكيل مي‌دهد. از بررسي‌هاي انجام شده در اين زمينه چنين نتيجه گيري مي‌شود كه نوع پسماند توليد شده در هر شهر و منطقه در ارتباط مستقيم سيستم فعاليت، اماكن توليد و نحوه زندگي مردم است. وجود قطب‌هاي صنعتي، ساخت و سازها و ديگر عوامل توليد پسماند تاثير اساسي مدفوع و تركيبات مختلف مواد زايد جامد و در نتيجه سيستم‌هاي مديريتي آن دارد.

4 ـ جمع آوري و حمل و نقل پسماند هاي شهـري

جمع آوري و حمل و نقل پسماند يكي از مهمترين عمليات مديريت مواد زايد جامد است. طبق محاسبات انجام شده حدود 80 درصد كل مخارج مديريت مواد زايد جامد مربوط به جمع آوري پسماند است. كه درصد بالايي از اين مقدار مربوط به حقوق كارگران و نيروي انساني است. به عبارت ديگر اكثريت مخارج سيستم مديريت مواد زايد جامد فقط صرف حقوق و دستمزد مي‌شود. به همين جهت اصلاح، بهينه سازي و مكانيزه كردن سيستم جمع آوري و حمل پسماند، ضمن تسريع در عمليات، هزينه و نيروي انساني كمتري را نياز خواهد داشت. ذيلا چند مورد از سيستم‌هاي مختلف جمع آوري و حمل و نقل پسماند كه هم اكنون در كشور ما رايج بوده و به عبارتي مناسب تشخيص داده شده است، به اختصار، بيان مي‌شود.

الف ـ جمع آوري پسماند از كيسه هاي پلاستيكي و يا بشكه هاي مستعمل كه به عنوان ظروف نگهداري پسماند مورد استفاده قرار گرفته و مبادرت به تخليه آن‌ها در كاميون‌هاي پسماند كش مي‌گردد. اين روش كه در حال حاضر در اغلب شهرهاي كشور انجام مي‌گيرد. در صورتيكه در خطوط جمع آوري مناسب قرار گيرد يكي از روش‌هاي متناسب و مفيد به
حساب مي‌آيد.

ب ـ حمل پسماند از منازل بوسيله گاري‌هاي دستي و انتقال مستقيم آن‌ها به كاميون‌هاي سرپوشيده. در اين روش پسماند هاي خانگي طبق برنامه هاي پيش بيني شده توسط كارگران تنظيف شهري از منازل جمع آوري و بوسيله چرخ‌هاي پسماند با حجم كافي به ايستگاه هاي مشخص شده در سيستم منتقل گرديده و مستقيماً در كاميون‌هاي پسماند كش، بارگيري مي‌شوند.

ج ـ جمع آوري پسماند از منازل و مراكز توليد و انتقال آن به جايگاه هاي موقت شهري. استفاده از اين روش عموماً در شهرهاي قديمي به علت وجود كوچه هاي تنگ و باريك، عدم دسترسي به ماشين آلات ويژه حمل و نقل و يا كمبود پرسنل تنظيف، معمول است. در اين روش پسماند هاي خانگي بوسيله مامورين شهرداري با استفاده از چرخ‌هاي پسماند كه عموماً غيربهداشتي است به جايگاه هاي موقت حمل گرديده و بر روي هم تلنبار مي‌شوند تا بوسيله كاميون‌هاي پسماندكش و يا هر وسيله ديگر به ترمينال‌هاي پسماند و يا محل دفع حمل شوند.

د ـ كاربرد وانت‌ها در حمل و نقل پسماند : استفاده از وانت‌هاي حمل پسماند كه طي چند سال اخير در بسياري از شهرهاي كشور معمول گرديده روشي است كه پسماند مستقيماً از كوچه و خيابان‌هاي باريك برداشته شده و به ايستگاه هاي انتقال، حمل مي‌گردد. توصيه صريح در استفاده از وانت‌ها منحصر به نواحي و محله هايي از شهر است كه امكان تردد براي كاميون‌هاي بزرگتر نباشد.

ه ـ سيستم‌هاي جمع آوري پسماند با كانتينرهاي ثابت : (S.C.S  (Stationary Container System :  در اين روش كانتينرهاي مستقر در اماكن توليد پسماند بوسيله مردم و يا مامورين شهرداري بارگيري مي‌شوند. سپس كاميون‌هاي ويژه حمل پسماند، طبق برنامه از پيش تعيين شده به محل استقرار كانتينر حركت نموده و پس از تخليه پسماند در مخزن خود، كانتينر را در محل اصلي مستقر مي‌نمايند. پسماند هاي تخليه شده از كانتينرها به ايستگاه انتقال، ترمينال‌هاي پسماند و يا محل‌هاي دفع منتقل مي‌شوند.

 

 

 

 

 نقشه های مسیرهای حمل

 

 

 

 

 

 

 

4 ـ 1 ـ ايستگاههاي انتقال يا ترمينال‌هاي پسماند

ايستگاههاي انتقال يا ترمينال‌هاي پسماند كه عموماً در شهرهاي بزرگ احداث مي‌شوند فضاهاي مسطح و حصاركشي شده اي هستند كه در اصل براي بارگيري پسماند از ماشين آلات كوچك به كاميون‌هاي بزرگ پسماند كش مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

اين تاسيسات زماني بكار گرفته مي‌شوند كه محل دفع نهايي از محل جمع آوري پسماند فاصله زيادي داشته باشد. در چنين شرايطي حمل مستقيم پسماند با ماشين آلات كوچك و كم حجم از اماكن توليد به محل اصلي دفع غير اقتصادي بوده و
هزينه هاي گزافي را در بر خواهد داشت، كنترل كامل ايستگاه هاي انتقال پسماند از نظر آلودگي، انتقال سريع پسماند از محل به كمك روش‌هاي پيشرفته و نيز ترتيب فضاي سبز و گل كاري الزامي خواهد بود.

 

5 ـ كميت پسماند هاي شهري

آگاهي از كميت پسماند هاي شهري براي طراحي سيستم مديريت مواد زايد جامد شهري از اهميت ويژه اي برخوردار است و بدون اطلاع از آن نمي‌توان پرسنل، ظرفيت و تعداد ماشين آلات مورد نياز را محاسبه نمود. تاكنون برآوردهاي مختلفي براي ميزان توليد پسماند هاي شهري ارائه شده است. مثلا براي ايران نرخ توليد سرانه پسماند حدود 800 گرم برآورد شده كه مسلّما در شهرهاي مختلف متفاوت است.

بايد توجه داشت كه نرخ پسماند به عوامل متعددي از قبيل موقعيت جغرافيايي محل، شرايط آب و هوايي، فصول سال، وجود يا عدم وجود سيستم بازيافت، آداب و رسوم، فرهنگ مردم، وضعيت اقتصادي، سطح آموزش و سطح بهداشت جامعه بستگي دارد كه بايد براي هر شهر به صورت جداگانه و اختصاصي محاسبه شود. نكته مهم اينكه از اعداد و ارقام به دست آمده در نقاط ديگر مستقيماً در طراحي سيستم مديريت مواد زايد شهر مورد نظر مي‌توان استفاده نمود.

6 ـ روش‌هاي دفع پسماند

روش‌هاي معمول كه تاكنون براي دفع پسماند بكار گرفته شده است شامل بازيافت، سوزاندن، دفن بهداشتي و تهيه كمپوست با استفاده از سيستم‌هاي سنتي، نيمه صنعتي و مدل‌هاي پيشرفته هوازي و غيرهوازي است. با توجه به موقعيّت جغرافيايي و آب و هوايي شهرهاي كشور و وجود زمين‌هاي باير فراوان در اطراف شهرها و همچنين ويژگي‌هاي خاص پسماند هاي شهري در ايران كه بيش از 70% آن‌ها را مواد آلي تشكيل مي‌دهد، روش‌هاي سوزاندن، كمپوست و دفن بهداشتي به صورتي كه در ابتدا با اجراي سيستم‌هاي بازيافت از مبدأ توليد همراه باشد از اهميت خاصّي برخوردار است كه ذيلاً به صورت خلاصه مورد بحث قرار مي‌گيرد.

 

 

6ـ 1 ـ سوزانـدن (Incineration) 

در ايران با توجه به كيفيت پسماند هاي شهري كه بهره وري بازيافت و كودسازي در آن‌ها زياد است و نيز با عنايت به وجود زمين‌هاي باير و فراواني كه در اطراف شهرها تناسب خاصي براي دفن بهداشتي پسماند دارند، سرمايه گذاري در جهت احداث كارخانه هاي پسماند سوز، توصيه نمي‌شود. اما از آنجا كه آلودگي بيولوژيكي و عفوني پسماند هاي بيمارستاني معمولا بيش از انواع ديگر پسماند است، كارشناسان، بهترين روش براي دفع پسماند هاي مراكز درماني را سوزاندن در كوره هاي پسماند سوز، توصيه كرده اند. ضمنا محاسن و معايب سوزاندن پسماند با دستگاه هاي پسماند سوز به شرح زير
خلاصه مي‌شود:

محاسن

اين روش موثرترين روش دفع پسماند است كه در مقايسه با ساير روش‌هاي دفع به زمين كمتري نياز دارد. خاكستر باقيمانده به علت عاري بودن از مواد آلي و باكتري‌ها از نظر بهداشتي مخاطره آميز نبوده و قابل دفن است.

آب و هوا و تغييرات جوي تقريباً تاثير مهمي در اين روش ندارد.

سوزاندن پسماند در دستگاه هاي پسماند سوز منافع جنبي نظير استفاده از حرارت ايجاد شده براي گرم كردن بويلرها و در نتيجه توليد انرژي بهره دارد.

معـايب

اين روش در مقايسه با ساير روش‌ها به سرمايه گذاري و هزينه اوليه بيشتري نياز دارد.

اين روش ايجاد بو، دود و آلودگي هوا مي‌نمايد كه عموماً مورد اعتراض مردم است.

به پرسنل كارآزموده و افراد مجرب براي بهره برداري و نگهداري از دستگاه هاي پسماند سوز نياز است.

هزينه نگهداري و تعميرات در اين روش بيش از ساير روش‌هاي دفع پسماند است.

اين روش براي دفع مواد زايد خطرناك نظير مواد راديواكتيو و مواد قابل انفجار روش مناسبي نيست .

6ـ 2 ـ كمپوست يا كود گياهي

تهيه بيوكمپوست از فضولات شهري در مقايسه با ساير روش‌هاي دفع پسماند، بخصوص سوزاندن، ارزان تر و اقتصادي تر است، بطوريكه در حوالي شهرها با سرمايه گذاري كمي مي‌توان كود مناسبي جهت توسعه فضاي سبز شهري و يا به منظور فروش تهيه نمود. يادآور مي‌شود كه به علت گنجايش نسبتا زياد تاسيسات تهيه كمپوست و نيز محدوديت حجم توليد و الزام به رعايت زمان تبديل مواد آلي پسماند به كمپوست، نمي‌توان كليه پسماند هاي شهري را به كود كمپوست تبديل كرد، بلكه استفاده از روش‌هاي ديگر دفع پسماند نظير دفن بهداشتي نيز يك مسئله اجتناب ناپذير است. از آنجا كه بيش از 70% از پسماند هاي شهري در ايران را مواد آلي تشكيل مي‌دهند توليد بيوكمپوست مي‌تواند بخوبي در صدر برنامه هاي بازيافت و دفع بهداشتي پسماند در كشور ما قرار گيرد.

تعريف كلمه كمپوست ـ عبارت است از تجزيه كنترل شده مواد آلي در حرارت و رطوبت مناسب بوسيله باكتري‌ها، قارچ‌ها، كپك‌ها و ساير ميكروارگانيسم‌هاي هوازي و يا غير هوازي. كمپوست داراي درصد زيادي هوموس است. هوموس اصلاح كننده خاك بوده و باعث بهبود شرايط زندگي و عملكرد موجودات خاك مي‌شود. نكته مهم اينكه هوموس حاوي مقدار زيادي مواد ازته مي‌باشد كه بتدريج در خاك آزاد شده و در اختيار گياه قرار مي‌گيرد .

عوامل موثـر در تهيه كود از پسمـاند

رطوبت توده كمپوست بايستي بين 50 تا 60  درصد باشد.

تامين اكسيژن مورد نياز براي تجزيه مواد (هوادهي) .

درجه حرارت مورد نياز براي تجزيه مواد حدود 60 درجه سانتي گراد است.

همگن بودن مواد به منظور كنترل عمل تجزيه .

تنظيم نسبت  (اين نسبت بايد حدود 30 باشد) .

ابعاد و قطعات موادي كه بايد تجزيه گردند هرچه كوچكتر باشد، مجموع سطح آن‌ها بيشتر شده و در نتيجه سطح تماس آن‌ها با ميكروارگانيسم افزايش مي‌يابد.

اصول كار در تهيه كود از پسماند، هوادهي متناوب موادي است كه از آن‌ها كمپوست تهيه مي‌شود. هوادهي علاوه بر تامين اكسيژن مورد نياز براي تجزيه مواد، باعث افزايش درجه حرارت، كنترل مگس و بوهاي ناهنجار و  در نهايت تسريع در عمل تجزيه مواد مي‌شود. در تهيه كود از پسماند، دفع مواد غير قابل كمپوست، جداسازي مواد غيرقابل كمپوست، ميزان نياز به كمپوست، و نحوه كاربرد آن، توليد بو و كنترل آن، جنبه هاي بهداشتي و قيمت تمام شده كمپوست همگي فاكتورهايي هستند كه بايد به دقت مورد توجه قرار گيرند.

6ـ 3 ـ دفن بهداشتي پسماند

دفن بهداشتي پسماند عبارت است از انتقال مواد زايد جامد به محل ويژه دفن آن‌ها در دل خاك بنحوي كه خطري متوجه محيط زيست نشود. دفن بهداشتي، يك روش موثر و ثابت شده براي دفع دائم مواد زايد است. در هر منطقه اي كه زمين كافي و مناسب وجود داشته باشد، روش دفن بهداشتي مي‌تواند بخوبي مورد استفاده قرار گيرد. اين روش متداول ترين روش دفع پسماند در جهان است. عمليات دفن بهداشتي پسماند شامل چهار مرحله زير است:

ريختن پسماند در يك وضع كنترل شده

پراكندن و فشردگي پسماند در يك لايه نازك براي حجم مواد (به ضخامت حدود 2 متر)

پوشاندن مواد با يك لايه خاك به ضخامت حدود 20 سانتي متر

 پوشش لايه نهايي پسماند به ضخامت حدود 60 سانتي متر با خاك

دفن بهداشتي پسماند يك روش كاملاً قابل قبول و مطمئن براي دفع پسماند هاي شهري است و به عنوان يك جايگزين در مقابل تلنبار كردن پسماند مطرح است. پوشاندن مواد در دفن بهداشتي پسماند به طور موثر از تماس حشرات، جوندگان، حيوانات ديگر و پرندگان با پسماند ها جلوگيري به عمل مي‌آورد. لايه پوششي خاك همچنين از تبادل هوا و مواد زايد جلوگيري كرده و مقدار آب سطحي را كه ممكن است به داخل محل دفن نفوذ كند به حداقل مي‌رساند. ضخامت لايه خاكي كه براي پوشش روزانه مواد به كار مي‌رود بايستي حداقل 15 سانتي متر و پوشش نهايي خاك در روي شيارهاي پسماند 60 سانتي متر باشد تا از نظر ايجاد و يا نشت گازهاي توليدي در اعماق و يا سطح زمين كنترل لازم به عمل آيد.

6ـ3ـ 1 ـ  انتخاب محل دفن پسماند

انتخاب زمين مورد نياز مناسب براي دفن پسماند هاي شهري، مهمترين عمل در دفن بهداشتي محسوب مي‌شود كه بايد با دقت كافي و همكاري ادارات و موسساتي چون حفاظت محيط زيست، بهداشت محيط، سازمان آب منطقه اي، سرجنگلداري، كشاورزي و منابع طبيعي و نيز با تشريك مساعي شهرداري‌ها انجام شود. محل دفن بهداشتي پسماند بايد حداقل به مدت 25 سال محاسبه شده و در جهت توسعه شهر نباشد. اين امر هم از نظر ايجاد ترافيك ناشي از رفت و آمد كاميون‌هاي پسماند كش و هم از نظر مسائلي كه در اجراي عمليات در محل دفن مورد توجه است، حائز اهميت است. انتخاب نوع زمين براي طراحي دفن بهداشتي پسماند و عمليات بهره برداري و نيز ابزار مورد نياز تاثير بسيار مستقيمي در اين مورد دارد. بطور خلاصه فاكتورهاي مهمي كه در انتخاب محل دفن پسماند بايد مورد توجه قرار گيرند، عبارتند از توجه به بهداشت و سلامت عمومي، سطح زمين مورد نياز، توپوگرافي منطقه، مطالعات هيدرولوژي و زمين شناسي جايگاه، قابليت دسترسي به خاك پوششي مناسب، قابليت دسترسي به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعايت جهت بادهاي غالب، زهكشي محل دفن، هزينه ها و استفاده هاي آتي از زمين و توجه خاص هر طرح جامع توسعه شهري.

 6ـ3ـ 2 ـ روش‌هاي مختلف دفن بهداشتي پسماند

روش‌هاي مختلف دفن بهداشتي پسماند بر حسب موقعيت جغرافيايي، سطح آبهاي زير زميني و ميزان خاك قابل دسترس جهت پوشش پسماند بسيار متفاوت است. قابل ذكر است كه توضيح كامل يكايك اين روش‌ها از حوصله اين گفتار، خارج بوده و تنها با شرح كلي روش‌هاي مسطح، سراشيبي، ترانشه اي اكتفا مي‌گردد. توضيح كامل اين روش‌ها و يا سيستم‌هاي ديگر دفن بهداشتي پسماند در كتب و مراجع مربوطه موجود است .

 

الف ـ  روش دفن بهداشتي به صورت مسطح (Area Method)

از اين روش در موقعي استفاده مي‌شود كه زمين براي گودبرداري، مناسب نباشد در اين روش پسماند ها بعد از تخليه به صورت نوارهاي باريكي به ضخامت 75ـ40 سانتي متر در روي زمين تسطيح گرديده و لايه هاي پسماند فشرده مي‌شوند تا ضخامت آن‌ها به 300ـ180 سانتي متر برسد. از اين مرحله به بعد روي لايه هاي آماده شده قشري از خاك به ضخامت 30ـ15 گسترده و فشرده مي‌شوند.

 ب ـ  روش سراشيبي (Ramp Method)

اغلب در موارديكه مقدار كمي خاك براي پوشش پسماند در دسترس باشد از روش سراشيبي استفاده مي‌نمايند. اصولا مساعدترين منطقه براي عمليات دفن بهداشتي پسماند در اين روش، مناطق كوهستاني با شيب كم است، كه خوشبختانه به وفور در كشور ما يافت مي‌شود. در اين عمليات جايگزيني و فشردن مواد طبقه روش قبلي صورت گرفته و خاك لازم براي پوشاندن پسماند از قسمت‌هاي ديگر محل تامين مي‌گردد.

ج ـ  روش ترانشه اي يا گوداي (Trench Method)

اين روش در مناطقي كه خاك به عمق كافي در دسترس بوده و سطح آب‌هاي زير زميني به كفايت پايين است مورد استفاده قرار مي‌گيرد. بدين ترتيب ترانشه هايي بطول 30-12 ، عمق 4ـ1 و عرض 15ـ5/4 متر حفر مي‌شود. از اين پس پسماند در ترانشه هايي كه از قبل آماده شده است تخليه گرديده و به صورت لايه هاي نازكي كه معمولا بين 200ـ150 سانتي متر است فشرده مي‌گردد.

ارتفاع اين لايه ها بايستي حداكثر 5/2-2 متر رسيده و و در صورت لزوم با قشري از خاك به ضخامت 30ـ10 سانتي متر پوشيده شوند.

 

 

 

7 ـ  بازيافت مـواد                                            

يكي از مهمترين اهداف در پردازش مواد زايد جامد، بازيافت و جداسازي تركيبات با ارزش از داخل پسماند و تبديل آن به مواد اوليه مي‌باشد. امروزه تكنيك‌هاي مختلفي در جهان براي تفكيك و جداسازي اجزاي تركيبي مواد زايد جامد توسعه يافته اند كه از مهمترين اين تكنيك‌ها مي‌توان به دو روش عمده تفكيك از مبدأ توليد و تفكيك در مقصد كه ذيلا به آن پرداخته خواهد شد، اشاره كرد :

الف ـ تفكيك از مبدأ توليـد

روش جداسازي و تفكيك در مبدأ يكي از مهمترين و كم هزينه ترين روش‌هاي جداسازي و تفكيك مواد زايد،
محسوب مي‌شود.

 در اين روش، زايدات قابل بازيافت پس از جداسازي در منزل جهت ذخيره سازي به ظروف ويژه اي كه بدين منظور در محيط‌هاي مسكوني، نصب گرديده اند، منتقل و سپس توسط سرويس‌هاي ويژه و منظم از محل توليد به محل تبديل، حمل مي‌گردند. يكي از محسّنات اين روش عدم اختلاط و آلودگي مواد زايد قابل بازيافت با هم و در نتيجه عدم نياز به ضدعفوني و شستشوي مضاعف و همچنين صرف هزينه هاي مازاد است.

ب ـ تفكيك در مقصد

روش جداسازي و يا تفكيك در مقصد نيز يكي ديگر از روش‌هاي بازيافت و جداسازي مواد زايد به حساب مي‌آيد. در اين روش زايدات قابل بازيافت پس از ورود به مراكز انتقال و يا دفع به توسط روش سنتي و با صرف نيروي انساني و يا توسط انواع سيستم‌هاي مكانيزه همانند سرند، آهن ربا، تونل باد و . . . از داخل مواد تفكيك و جداسازي مي‌گردند. بطور كلي هر كارخانه بازيافت و تبديل مواد زايد جامد از سه قسمت اساسي زير تشكيل شده است:

1 ـ  قسمت دريافت مواد

3 ـ  قسمت جداسازي

3 ـ  قسمت آماده سازي محصول و توليد

از نظر كلي تمام موادي را كه مصرف كنندگان به دور مي‌ريزند مي‌توان بازيابي كرد. در عمل بين كميت و كيفيت اين مواد تفاوت وجود دارد. موادي كه براي بازيابي و برگشت به صورت مواد اصلي نامناسب هستند موادي مي‌باشند كه عناصر تشكيل دهنده آن‌ها بسيار متفاوت بوده و نامرغوب مي‌باشند. از اينرو مديريت مواد زايد جامد با دارا بودن اهداف مشخص در مورد مقداري از پسماند كه بايد بازيابي شده و يا به روش‌هاي ديگر دفع تحويل گردد، قادر به ارائه سيستم مشخصي از بكارگيري و استفاده مجدد اين مواد خواهد بود. با توجه به ميزان مواد تشكيل دهنده پسماند، ميزان بازيافت آن‌ها نيز در هر كشوري بر حسب سياست گذاري‌ها و وضعيت اقتصادي و نياز به منابع تفاوت دارد .

در كشور ما با وجود 20 درصد مواد بازيافتي از قبيل كاغذ، كارتن، پلاستيك، شيشه و فلزات و نيز حدود 70 درصد مواد قابل كمپوست اتخاذ سيستم بازيافت از مبدأ يك تحول اساسي در مديريت مواد زايد جامد خواهد بود. قابل ذكر است كه در حال حاضر بازيافت از پسماند هاي بيمارستاني و مراكز بهداشتي ممنوع مي‌باشد.

 

 

8 ـ  راه كارهاي اساسي ويژه بهينه سازي مديريت مواد زايد جامد شهري

در اين زمينه انجام مديريت صحيح مواد زايد جامد و از آن جمله توجه به توليد پسماند كمتر در محور بازيافت از مبدأ توليد، جمع آوري ودفع صحيح اينگونه مواد كه در واقع اركان اصلي بهينه سازي اين مديريت را تشكيل مي‌دهد از ضروريات امر است. توجه به رفاه پرسنلي، تهيه قانون صحيح و عاري از نقص مديريت پس مانده ها، وابستگي به خارج ازجمله مواردي است كه مي‌بايستي در برنامه مديريت زايدات شهري كشور مدنظر قرار گيرد. بدين ترتيب آنچه مسلّّم است بهره گيري از تجربه هاي كسب شده شهرداري‌هاي كشور طي سال‌هاي اخير مي‌باشد كه قادر است با توجه به محاسن و معايب آن راهكارهاي اساسي و خطوط اصلي روند اين مديريت را در سال‌هاي آتي ترسيم نمايد. به منظور احتراز از اطاله كلام، مواردي چند از راهكارهاي اساسي را كه قطعا در بهينه سازي مديريت زايدات شهري كشورمان ايران، موثر است به شرح زير خلاصه نموده، اميد است در برنامه هاي ويژه بهداشت و محيط زيست كشور مورد توجه قرار گيرد.

انجام مطالعات لازم جهت بررسي وضعيت جمع آوري و دفع پسماند در شهرهاي مختلف كشور با توجه خاص بر اصول توليد پسماند كمتر.

تهيه مقدمات تدوين، ارائه و تصويب قوانين و استانداردهاي لازم در اين زمينه با توجه خاص بر مواد زايد سمي و خطرناك بويژه پسماند مراكز بهداشتي درماني كشور

برگزاري سمينارها و آموزش‌هاي لازم جهت كادر خدمات شهري در شهرداري‌هاي كشور

تامين اعتبارات لازم جهت بهبود بهداشت محيط شهرها از طريق وزارت كشور بويژه توسعه صنايع بيوكمپوست

انجام اقدامات اساسي در جهت تامين ماشين آلات مورد نياز به منظور مكانيزه نمودن روش‌هاي جديد جمع آوري و دفع
 مواد زايد

انجام هماهنگي‌هاي لازم جهت تامين اعتبارات مورد نياز جهت احداث كارخانه هاي بيوكمپوست و بازيافت از مبدأ توليد از طريق سيستم بانكي كشور

تهيه دستورالعمل‌ها و بخشنامه هاي لازم جهت بهبود مديريت مواد زايد جامد و جلوگيري و ممانعت از بازيافت غير بهداشتي مواد زايد در شهرها

خلاصه

كنترل مواد زايد جامد و ازجمله پسماند هاي سمّي و خطرناك كه بخشي از آنرا پسماند هاي بيمارستاني تشكيل مي‌دهد يك امر اجتناب ناپذير در مديريت زايدات شهري است. همه روزه وجود هزاران تُن پسماند در شهرهاي مختلف كشور با همه تنوعي كه از نظر آلودگي دارند مسئله ايست كه با توجه به افزايش جمعيت و توسعه صنعت و تكنولوژي مي‌بايستي در صدر برنامه هاي بهداشت و محيط زيست كشور قرار گيرد. بدين لحاظ و باتوجه به اهميت مسئله در اين مقوله ابتدا مواردي چند از خطرات بهداشتي، نوع و ميزان پسماند و سپس سيستم‌هاي جمع آوري و دفع، مورد توجه قرار مي‌گيرد. در روش‌هاي دفع پسماند سيستم‌هاي كمپوست بازيافت از مبدأ و دفع بهداشتي هرچند به صورت مختصر لكن با اهميت خاصي توضيح داده شود. نكته قابل ذكر در اين است كه مطالب منتخب در اين مجموعه با توجه به محدوديتي كه وجود دارد به صورت كاملاً اختصار بيان گرديده و به علاقمندان توصيه مي‌شود كه در صورت نياز به منابع علمي ذكر شده در اين مبحث مراجعه فرمايند.

 

 

 

 

 

 

 

 

زباله های عفونی

استفاده از shredder 

در صورت الزم به استفاده از shredder  فقط بعد از ضد عفونی کامل زباله ها از shredder  استفاده شود زیرا در این روش به هیچ وجه محیط آلوده نمی شود و تعمیر و تعویض تیغه های کند ، آن نیز هیچ گونه خطری ایجاد نمی کند . دستگاه امحاء زباله کم حجم بوده و فضا و سازه خاصی را نیاز نداشته درصورت نیاز قابل انتقال می باشد .

روش های مرسوم دفع زباله های عفونی:

1-روش اتوکلاو

2-سیستم ماکروویو

3-روش نوین دفع ( اتوکلاو + ماکروویو

4- هادرو کلاو

سازمان بازیافت شهرداری اصفهان

ماده 85 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران (1388-1384 ) مصوب 11/6/1383 در خصوص ارتقاء سلامت و بهبود كيفيت زندگي

مدیریت پسماند یکی از ضروری ترین محورهای توسعه پایدار

تصويب قانون مديريت پسماند در تاريخ 2/2/83 توسط مجلس شوراي اسلامي

تصويب آيين نامه اجرايي قانون مديريت پسماند در تاريخ 10/5/84 به استناد ماده 22 قانون ،‌توسط هيات وزيران

مديريت اجرايي پسماند  : ‌شخصيت حقيقي يا حقوقي است كه مسئول برنامه ريزي، ساماندهي، مراقبت و عمليات اجرايي مربوط به توليد، جمع آوري، ذخيره سازي ، جداسازي‌، حمل و نقل ، بازيافت، پردازش و دفع پسماندها و همچنين آموزش و اطلاع رساني در اين زمينه   مي باشد.

اهميت مديريت اجرايي پسماند : تقريباٌ مي توان گفت مهمترين و كليدي ترين مسئوليت در قانون مديريت پسماند مديريت اجرايي پسماند مي باشد كه مسئوليت اجرايي برنامه ها و قوانين و آيين نامه هاي مقرر شده را بايستي اجرايي نمايد .

اگر قانون مديريت پسماند و آيين نامه اجرايي آن را بطور موضوعي تقسيم بندي نماييم شامل 33 وظيفه كلي مي باشد كه حدود 17 وظيفه آن مستقيماٌ يا مشتركاٌ به وزارت كشور و بالطبع به شهرداري ها مربوط مي گردد .

آنچه در بين مواد موجود در قانون مديريت پسماند جلب توجه مي كند تاكيد قانون بر روي تهيه ضوابط ، مقررات و دستورالعملهاي قانوني ، اطلاع رساني و آموزش به شهروندان در خصوص جداسازي صحيح ، جمع آوري و بازيافت پسماندها  مي باشد و در حقيقت شهرداري ها يكي از مجريان اصلي اين وظايف مي باشند .

الزامات قانون مبني بر تهيه طرح جامع و تفصيلي مديريت پسماند توسط مديريتهاي اجرايي تا پايان سال 1390

رئوس فعالت هاي اصلي سازمان بازيافت :

دريافت پسماند(زباله) تر جمع آوري شده و تبديل آن به كود كمپوست و تفكيك بخشي از اقلام بازيافتي از زباله تر

مديريت بر جمع آوري پسماند(زباله) خشك ( اقلام بازيافتي ) در سطح شهر اصفهان

مديريت بر دفع نخاله هاي ساختماني

آموزش و اطلاع رساني

  طرح تفكيك زباله از مبداء :   يكي از مهمترين روشهاي دست يافتن به اهداف اصلي سازمان اجراي طرح تفكيك زباله از مبداء است كه سازمان بازيافت شهرداري اصفهان براي اولين بار در سال 1374 آن را يك طرح آزمايشي در چند منطقه و از سال 1376 در كل شهر اصفهان اجرا نمود . البته بر اساس اقدامات انجام شده طي چند سال با موارد قابل توجهي روبرو بوده كه اجراي مناسب اين طرح را تحت تاثير قرار مي داده است كه از آن جمله مي توان  به اين موارد اشاره نمود :

پايين بودن ميزان مشاركت مردم

عدم مراجعه منظم خودروها به درب منازل

تجمع زباله هاي خشك در منزل بدليل عدم حضور شهروند در منزل به هنگام مراجعه ماموران بازيافتكيفيت نامناسب پلاستيك زباله

عدم وجود وسايل مناسب جمع آوري اقلام بازيافتي در منزل ، مجتمع مسكوني و ...

 مناسب نبودن هداياي ارائه شده به شهروند

عدم آگاهي و آموزش شهروند

 اطلاع رساني ضعيف عمومي

بازنگري بر روي روند اجراي طرح تفكيك زباله از مبداء و بازيافت

با توجه به موارد بيان شده و مشكلات پيش آمده و با استفاده از مطالعات تئوريك و آماري و نظرسنجي هاي انجام شده سازمان بر آن شد تا بر روي روش جاري ، بازنگري لازم را اعمال نمايد و شيوه اي را اتخاذ كند كه در خور ويژگيهاي منحصر بفرد و قابليت هاي بالاي شهر و مردم اصفهان باشد . نتيجه اين بازنگري اجراي طرح آزمايشيي بود كه در بخشي از منطقه 5 صورت گرفت .

نتايج حاصل از اين بازنگري اجراي طرح آزمايشي ( پايلوت ) بود كه در منطقه اي مشخص در اصفهان ( منطقه 5 ) دراولويت قرار گرفت و در نهايت اجراي آن از تاريخ 15/07/1385 شروع و در تاريخ 12/12/1385 خاتمه يافت .

 طرح اجراي آزمايشي ( پايلوت )

جمع آوري مواد قابل بازيافت

 تاريخ شروع طرح : 15/07/1385

تاريخ اتمام طرح :   12/12/1385

منطقه مورد نظر : حد فاصل خيابانهاي چهارباغ ، دانشگاه ، حكيم نظامي و بلوار ملت

تعداد خانواده : 10 هزار

تعداد خودرو مورد استفاده : 2 دستگاه

ساعات مراجعه به درب منازل : بصورت هفتگي

      صبح ها               8  الي 12

     بعد از ظهر ها       16 الي 19:30

 

 

 

 

 

 

ايستگاه ثابت :                                                            

روزهاي جمعه از ساعت  9 صبح الي 13 يك دستگاه خودرو بعنوان ايستگاه ثابت جمع آوري بازيافت در چهارراه توحيد مستقر بوده است .

ایستگاه ثابت در منطقه 7 واقع در خیابان فروردین می باشد که جمعه ها فعال می باشد .

میزان همکاری مردم قبل از اجرای طرح پایلوت حدود 16 درصد بوده است .

میزان همکاری مردم در طرح پایلوت حدود 25 درصد بوده است .

پس از بررسیها و تجزیه و تحلیلهای لازم بر روی نتایج طرح پایلوت ، عوامل زیر بعنوان دلایل موفقت طرح شناخته شدند :

آموزش چهره به چهره بصورت منظم

ارائه بروشورهای آموزشی

 مراجعه منظم و هفتگی

 ارائه هدایای مناسب

  ارائه سطل بازیافت به خانواده ها

  استفاده از خودرو ها به عنوان ايستگاه ثابت

با توجه به بازنگري هاي انجام شده و با تكيه بر نتايج طرح آزمايشي بيان شده اقدامات زير مي تواند سازمان را در رسيدن به اهداف خود ياري كند :

مراجعه منظم هفتگي  ناوگان بازيافت از شنبه تا پنجشنبه

  استفاده از خودروها در روزهاي جمعه بعنوان ايستگاه ثابت

ارائه تقويم مراجعه هفتگي ماموران

تغيير در نوع و روش اهداء هدايا به شهروندان

 ايجاد ارتباط دوسويه بين سازمان و شهروندان با استفاده از وسايل ارتباطي ، پيام كوتاه ، اينترنت ، نشريات و صدا و سيما

 توزيع گسترده سطلهاي بازيافت متناسب با محل سكونت ( منازل ويلايي – آپارتماني – ادارات  و مجتمع هاي تجاري )

 برگزاري جشن هاي بازيافت و معرفي شهروندان نمونه

آموزش مستمر شهروندان در اقشار مختلف شامل دانش آموزان و دانشجويان ، خانم هاي خانه دار ، اصناف ، كارمندان و

برگزاري نمايشگاههاي آموزشي

اطلاع رساني وسيع در شهر اصفهان ( پشت نويسي اتوبوسها ، دستگيره اتوبوسها ، پوسترهاي آموزشي ، استفاده از تلويزيونهاي شهري ( LED ) )

ساخت ساختمانهايي بعنوان ايستگاههاي ثابت چندمنظوره

 

 

دلايل اهميت آموزش شهرونـدي :

آموزش ،سرمايه گذاري بر روي انديشه هاي بكروآماده است ولي به گذشت زمان نياز دارد تا آنچه كاشته شده بارور شود

 اثربخشي آن بر ميزان مشاركت مردم در امر تفكيك زباله از مبداء

تاثير آن بر ساير اقدامات لازم و نحوه اجراي طرح

بستر مناسب آموزشي در شهر اصفهان

اعلام آمادگي و همكاري سازمان آموزش و پرورش از طرح آموزش بازيافت   در مدارس

استقبال فراوان مردم از آموزشهاي چهره به چهره و بازديدهاي بعمل آمده

موثرترين وسيله برقراري ارتباط با مردم

 برانگيختن حس همكاري و مشاركت در شهروندان در خصوص حفظ  محيط زيست

عاملي جهت پيگيري و افزايش انتظارات برحق شهروندان

 اجراي طرح جامع آموزش:

در اين طرح كه با همكاري آموزش و پرورش و فرهنگسراها و جمعيت هاي دوستدار محيط زيست برگزار خواهد شد ، خانم هاي خانه دار و دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي را شامل مي شود

     تهيه نرم افزارهاي چندرسانه اي ، كتابچه هاي آموزشي ،‌ طراحي بازيهاي مرتبط با موضوع بازيافت ،‌استفاده از دانش آموزان بعنوان سفيران بازيافت ، برگزاري جلسات آموزشي ،‌اختصاص بخشي از كتابهاي درسي و پيك هاي نوروزي به موضوع بازيافت  ، استفاده از جرائد بعنوان وسايل آموزش و ارتباط با مردم و ....

 

فرآیند کمپوست پس از ورود زباله ها به کارخانه :

1-تخلیه زباله ها در سوله زباله

2-انتقال زباله ها به چنگک خرد کن

3-انتقال زباله ها توسط نوار نقاله به سرند                                                              

4-جداسازی فلزات توسط مگنت دوار                                                                   

5-سرند  زباله های آلی کوچکتر از 5 سانتی متر

6-حرکت زباله های بزرگتر از 5 سانتی متر خروجی سرند به سمت تفکیک دستی

7-جداسازی پلاستیک ، فلزات باقی مانده از زباله ها جهت بازیافت

8-حرکت زباله های آلی ریزتر به سکوی ریزش کمپوست

9-ریزش خطی زباله های آلی به صورت منظم روی هم از روی سکو توسط نوار نقاله

10-پرس زباله های غیر قابل بازیافت

11- بارگیری بلوک های پرس شده (ریجکتها) و خروج از کارخانه جهت دفن به سایت سکزی

12- هوادهی خط های کمپوست همراه با رطوبت و گرما توسط ترنل

13- ماند کمپوست جهت فعال شدن میکروارگانیسم های هوازی و تبدیل مواد .

14- آزمایشات میکروبی  و تشخیص نوع مواد معدنی و آلی در طول مسیر کمپوست

15- خرد کن نهایی و تفکیک انتهایی کمپوست جهت خالص سازی کمپوست خروجی

16- انبار نهایی و دپوی کمپوست جهت تکمیل فرآیند و آماده سازی برای فروش

17- انتقال پساب های حاصل از خط تولید به استخر ماند و تبخیر .

در طول فرآیند کارخانه نمونه های ورودی و در مسیر و همچنین کود تهیه شده مرتبا توسط آزمایشگاه مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد.

آزمایشــــگاه

آزمایشگاه کارخانه کود آلی شهرداری اصفهان در سال 1368 همزمان با راه اندازی خط تولید کارخانه شروع به کار کرد و در این آزمایشگاه آزمایشات زباله و کود آلی در چهار بخش فیزیکی ، شیمیایی ، حاصل خیزی و میکروبی انجام می گیرد . این مرکز را می توان با سابقه ترین ومعتبرترین مرکز در زمینه کنترل کیفیت کود آلی ( کمپوست ) قلمداد نمود. قابل توجه است در سال 1385 تعداد آزمایشات انجام گرفته بر روی نمونه های مواد زائد جامد بیش از 5000 آزمایش بوده است  . این مرکز با بهره گیری از کارشناسان مجرب و با تجربه در زمینه های محیط زیست ، شیمی ، میکروبیولوژی و خاک شناسی علاوه بر انجام آزمایش بر روی نمونه های مواد زائد جامد ، توانایی آنالیز نمونه های خاک ، گیاه ، کود ، آب ، پساب و شیرابه را منطبق بر روشهای آزمایشی روز دنیا دارا می باشد .

مراکز مختلف دانشگاهی و صنعتی نظیر دانشگاه اصفهان ، دانشگاه صنعتی اصفهان ، سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری اصفهان ، شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان ، سازمان های بازیافت لنجان و شیرازو ... را می توان از مهمترین مراکزی ذکر کرد که سالیانه نمونه های خود را اعم از خاک ، کود ، مواد زائد جامد ، آب ، پساب و .... جهت آزمایش به این آزمایشگاه ارسال می کنند .

مهمترین آزمایشاتی که در آزمایشگاه کارخانه کود آلی اصفهان بر روی نمونه های مواد زائد جامد ، کود شیمیایی و حیوانی ، آب ، گیاه ، پساب و شیرابه انجام می گیرد به شرح ذیل می باشد .

الف- فیزیکـی :

دانه بندی                                               درصد مواد تشکیل دهنده

درصـد رطوبت                                       چگالـی

نفوذ پذیــری                                         ظرفیت هوایی

ظرفیت نگهــداری آب

ب- شیمیایی

اسیدیته ( ph)                                                                       قابلیت هدایت الکتریکی (e.c)

کربن آلی (O.C)                                                                   درصد اشباع (S.P)

مواد خنثی شونده ( TNV)                                                   گچ

فسفر و پتاسیم کل و قابل جذب                                          ازت کل ، نیتراته و آمونیاکی

سدیم ، پتاسیم ، کلسیم و منیزیم                                        کربنات و بیکربنات

سولفات                                                                                  کلـــر بر

ظرفیت تبادل کاتیونی                                                          آهن ، روی ، مس و منگنز

مقادیر کل عناصر سنگین سرب، کادمیوم ، کروم ، جیوه ، آرسنیک ، نیکل و غیره

مواد محلول کل (TDS)                                                         مواد معلق کل ( TSS)

خاکستــر                                                                               مواد آلی ( COD.BOD5)

ج- میکروبـی

کلیفرم کل                                                                             کلیفرم مدفوعی

آزمون تره تیزک                                                                  تنفس توده

آزمون نور گرمایی                                                                 تخم آسکاریس

سالمونلا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابـع

 

 1 ـ ثنائي، غلامحسين. سم شناسي صنعتي، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران ، شماره 1730 ، چاپ دوم، تهران 01366

 2 ـ عمراني، قاسم علي. مواد زايد جامد. جلد اول، مركز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلامي، تهران 01377

3 ـ عمراني، قاسم علي. مواد زايد جامد، جلد دوم، مركز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلامي، تهران 01377

4) Gellens V. Boelems J. Verstraete W. "Source separation,  selective collection and in reactor Digestion of Biowaste  Netherland", Kluwer Academic Publishers, 1995. 

 5) Tchobanoglous G. Theisen H. Vigil SA., "Integrated Solid 

 Waste Management". McGraw- Hill, 1993. 

 6) Arcadio P. Sincero Sr. Environmental Engineering a Design  Approach. Prentice Hall of India. ISBN- 81-303- 14, 03-74, New  Delhi - 110001, 1999. 

7) Herbert F. Lund P.E. " Recycling information and sources" ,Environmental Protection Agency   Washington DC, 2001. 

8) Herbert F. Lund Recycling Handbook seconds Edition. McGraw -  Hill, Washington, D. C. 2001.

9) خدمات شهـری منطقه 7

10) روابط عمومی سازمان بازیافت و تبدیل مواد زائـد

 

 

 

در اين ميان پساب هاي ناشي از توليدات صنعتي و کارخانه ها و فاضلاب هاي شهري ، در کنار تخريب و کاهش منابع خدادادي ، فشار مضاعفي را بر اکوسيستم کره زمين تحميل مي کند.اين مساله موجب شده تا دانشمندان از طريق روش هاي مختلف بار آلودگي پساب وارد شده به محيط را کاهش دهند. يکي از موثرترين روش ها که در چند سال اخير بشدت مورد توجه قرار گرفته است ، استفاده از گياهان در تصفيه فاضلاب به صورت گسترده است که در کشور ما به علت ناآگاهي و بي توجهي ، تنها به تحقيقات آزمايشگاهي محدود شده است.از اين رو در اين گزارش با اشاره به اهميت تصفيه فاضلاب ، انواع روش ها و جايگاه آن در کشور به بيان ويژگي ها و کاربردهاي اين فناوري فراموش شده پرداخته ايم.در قرن اخير رشد جمعيت ، بزرگ شدن شهرها، توليدات صنعتي و کشاورزي و مصرف مواد شيميايي گوناگون باعث شده که کره زمين بيش از هر زمان ديگري در معرض آلودگي قرار بگيرد. ورود مواد آلاينده به آب ها و تجمع آنها در آبزيان به واسطه خطراتي که براي انسان و ديگر موجودات ايجاد مي کنند، بخش مهمي از آلودگي محيط زيست را شامل مي شوند. آلودگي ناشي از يون هاي فلزات سنگين که روز به روز با پيشرفت صنعت بر مقدار و انتشار آن افزوده مي شود، از مهم ترين و خطرناک ترين آلوده سازهاي زيست محيطي محسوب مي شود.خطر اصلي اين مواد به علت خاصيت تجمع پذيري آنها در بدن موجودات زنده است که از طريق زنجيره غذايي در کل اکوسيستم به گردش درآمده و در اثر فعل و انفعالات شيميايي به مواد سمي تر و خطرناک تر که خاصيت سرطان زايي دارند، تبديل مي شود. از اين رو کنترل ، کاهش بار آلودگي و تصفيه پساب ها از ديدگاه سلامت و بهداشت عمومي ، پيشگيري از نابودي آبزيان و جلوگيري از به هم خوردن زنجيره غذايي در اکوسيستم حائز اهميت است.

فاضلاب ، محصول زيان آور توليدات انساني

فاضلاب محلول رقيقي است که 99.9 درصد آن آب و فقط 0.1درصد آن را مواد جامد تشکيل مي دهد که بخشي از آن مواد آلي و بخش ديگر مواد معدني به حالت محلول يا معلق در آب است. بوي بد فاضلاب اغلب به علت مواد آلي موجود در آن است.اين مواد بيشتر قابل تجزيه توسط ميکروب ها هستند که در اثر آن بوي نامطبوع ايجاد مي شود.علاوه بر تشکيل بو ، فاضلاب هاي دريافت کننده مدفوع انساني و حيوانات زنده در بردارنده عوامل بيماري زا هستند که از نظر آلودگي محيط بويژه منابع آب و خاک فوق العاده اهميت دارند.طبق پژوهش هاي انجام شده هر گرم مدفوع حدود يک بيليون عدد اشرشياکلي (نوعي باکتري) و حدود 107*2.2 عدد استرپتوکوک و مقادير قابل ملاحظه اي از انواع ديگر موجودات زنده را در خود دارد.فاضلاب ها براساس منشاء تشکيل به فاضلاب هاي شهري ، فاضلاب هاي صنعتي و کشاورزي و هرزآب هاي سطحي تقسيم مي شوند.مهم ترين تفاوت فاضلاب صنعتي با پساب شهري در داشتن مواد و ترکيبات سمي با خاصيت خورندگي زياد، خصلت قليايي و اسيدي در آنهاست.اولين سيستم جديد براي دفع فاضلاب نيز در سال 1842 در هامبورگ آلمان به وسيله يک مهندس انگليسي ساخته شد که تا به امروز از قواعد آن استفاده مي شود.منظور از تصفيه پساب ، به دست آوردن آب پاکيزه از طريق جداسازي آلاينده ها از آب آلوده است که يکي از مهم ترين اهداف آن علاوه بر تامين شرايط بهداشتي انسان و حفاظت محيط زيست ، بازيابي و استفاده مجدد آن براي کشاورزي و آبزي پروري بويژه در کشورهاي خشک و نيمه خشک است ، اما در بسياري از کشورهاي در حال توسعه فاضلاب ها نه تنها بدرستي تصفيه نشده بلکه همانند گذشته غالبا به درون نزديک ترين آبراهه ، رودخانه يا برکه هاي فاضلاب تخليه مي شوند.در اين صورت غلظت اکسيژن موجود در آب رودخانه يا تالاب به دليل فعاليت باکتريايي ميکروارگانيسم هاي داخل فاضلاب براي تجزيه مواد آلي محيط کم شده و به جاي آن مواد معدني پايدار ايجاد مي شود.چنانچه اين کاهش زياد نباشد، با جذب اکسيژن اتمسفري جبران مي شود؛ اما اگر غلظت اکسيژن به پايين تر از 115ميلي گرم در ليتر برسد، اکسيداسيون هوازي کم شده ، باکتري هاي بي هوازي بدون اکسيژن ، مولکول هاي آلي را اکسيد (تجزيه) مي کنند که نتيجه آن ايجاد ترکيباتي مانند سولفيد هيدروژن ، آمونياک و متان است که براي بسياري از موجودات زنده سمي است.در کشور ما نيز در حال حاضر با وجود بيش از 550 شهرک صنعتي ، فقط 50 شهرک صنعتي داراي تصفيه خانه فعال است و اگر تخليه بي رويه فاضلاب هاي صنعتي و شهري به صورت کنوني ادامه يابد، حتي سفره هاي آب زيرزميني نيز که در حال حاضر مهم ترين منابع تامين آب آشاميدني مردم در اغلب نقاط هستند آلوده شده و به دليل صرف هزينه هاي زياد براي تصفيه آنها، استفاده مجدد از آب هاي زيرزميني ديگر مقرون به صرفه نخواهد بود.دکتر رضا مرندي ، کارشناس و متخصص محيط زيست در اين باره معتقد است : «تصفيه فاضلاب مقوله اي است که امروزه در کل دنيا پيشرفت هاي زيادي درخصوص آن به وجود آمده و بر اين اساس استانداردهاي جديدي استخراج شده است که فاضلاب ها را تا حد استاندارد آب آشاميدني تصفيه مي کند؛ اما در ايران به علت نبود اطلاع رساني کافي و برنامه ريزي صحيح ، روند به روزسازي و رسيدن به سطح استانداردهاي جهاني ، بسيار کند است.صاحبان صنايع و کارخانه داران روش تصفيه فاضلاب را روشي هزينه بر و نه درآمدزا تلقي کرده و از آن سرباز مي زنند در حالي که نتايج ساير کشورها نشان داده است در صورت تبليغ و آموزش صحيح در اين زمينه ، ارائه آگاهي هاي لازم و تشريح فوايد اين امر در سوددهي و درآمدزايي براي کارخانه ، مي توان علاوه بر تشويق سرمايه داران به ايجاد تصفيه خانه بدون توسل به اعمال قانوني و جرايم سنگين ، روش هاي نويني را در اين باره به کار بست.

روش هاي تصفيه فاضلاب

فاضلاب را بسته به ميزان و نوع بار آلودگي با روش هاي مختلف فيزيکي ، شيميايي و بيولوژيکي تصفيه مي کنند که هر کدام از زيرمجموعه ها و روش هاي مختلفي تشکيل شده است.شيوه معمول و رايج تصفيه فاضلاب با نام لجن فعال است که در آن ترکيبي از سه روش فوق مورد استفاده قرار مي گيرد. به اين ترتيب که در مرحله اول يا تصفيه اوليه ، به وسيله تصفيه فيزيکي و شيميايي ، ذرات جامد موجود در پساب به صورت دستي يا مکانيکي به وسيله آشغال گيري هايي با شبکه بندي هاي ريز و درشت جدا شده و سپس ذرات شناور باقي مانده در مرحله بعد بر اثر اختلاف چگالي (وزن) ته نشين و براي ورود به مرحله تصفيه ثانويه يا مرحله بيولوژيکي ، بوسيله هوادهي و تزريق ميکروارگانيسم ها به محيط، آماده مي شود.در بخش دوم ، فاضلاب به استخرهاي بزرگ ريخته مي شود و سپس ميکرو ارگانيسم هاي مختلف از جمله باکتري ها، قارچ ها، مخمرها و پروتوزوئرها در زمان هاي مختلف به سيستم تصفيه تزريق مي شود.با انجام هوادهي و ايجاد شرايط رشد ميکرو ارگانيسم ها، فاضلاب به عنوان ماده غذايي اين موجودات مورد تخريب و تجزيه قرار گرفته ، آب ، آمونياک و دي اکسيد کربن (CO2) حاصل از اين واکنش به محيط وارد مي شود.توده باقي مانده نيز وارد مرحله تصفيه نهايي شده و پس از گندزدايي به عنوان کود براي مصارف کشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرد.کلرزني ، تابش پرتو فرابنفش به پساب و سيستم کربن فعال ، 3 طريق عمده براي گندزدايي فاضلاب در مرحله نهايي است.کلر به دليل ظرفيت بالاي اکسيدکنندگي ، رشد باکتري ها و جلبک ها را متوقف کرده و رنگ و بوي پساب را کاهش مي دهد. تشعشع فرابنفش قابليت کشتن ويروس ها باکتري هاي موجود در فاضلاب را بدون توليد مواد خطرناک ديگر دارد وکربن فعال نيز در تماس بامواد ارگانيک عامل ايجاد رنگ و بوي آن را به خود جذب مي کند.البته در کشورهاي پيشرفته مراحل تصفيه فاضلاب و بخش لجن فعال با روش هاي تخصصي تري صورت مي گيرد اما در کارخانه هاي ما اين روش معمولا به شکل ناقص انجام شده و تنها تعداد انگشت شماري از صاحبان صنايع اين شيوه را به طور کامل انجام مي دهند.

 حذف و بازيافت نقره به كمك سه نوع لجن فعال

 فلزات‌ سنگين‌ اكثراً داراي مواد سمّي‌ و خطرناكی‌ هستند.‌ با پيشترفت‌ صنعت‌ روز به‌ روز مقادير فلزات‌ سنگين‌ و راديونوكلوئيدها و انتشار آن­ها در محيط‌ زندگي‌ افزون‌تر مي­شود كه اين افزايش سلامت‌ و حيات‌ انسان‌ و ديگر موجودات‌ زنده‌ را به‌ مخاطره‌ مي‌اندازد. فلز نقره‌ يكي‌ از فلزات‌ سنگين‌ محسوب‌ مي‌شود كه‌ كاربرد وسيعي‌ در صنعت‌ عكاسي‌ و گرفتن عكس­هاي‌ راديولوژي‌ دارد. مقدار زيادي‌ از اين‌ فلز در محصولات‌ اين‌ صنعت‌ وجود دارد. همچنين‌ راديونوكلييد نقره‌ به‌ مقدار زياد در پساب‌ راكتورهاي‌ اتمي‌ وجود دارد. در اين‌ طرح‌ براي‌ اولين‌ بار، براي‌ جذب‌ فلز نقره،‌ از سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي‌، كارخانه‌ نوشابه‌سازي‌، و كارخانه‌ مس‌ كرمان‌ استفاده‌ شده‌ است.

اين‌ طرح‌ در هفت‌ مرحله‌ به‌ اجرا گذاشته‌ شده‌ است‌:

مرحله‌ اول‌ ـ توان‌ جذب‌ فلزات‌ نقره‌ توسط‌ سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ به‌ دو صورت‌ خشك‌ و مايع‌

مرحله‌ دوم‌ ـ تأثير غلظت هاي‌ مختلف‌ فلز نقره‌ بر جذب‌ فلز نقره

مرحله‌ سوم‌ ـ تأثير دما بر‌ جذب‌ فلز نقره‌

مرحله‌ چهارم‌ ـ تأثير PH بر‌ جذب‌ فلز نقره‌

مرحله‌ پنجم‌ ـ تأثير اندازه‌ ذرات‌ لجـن‌ خشك‌ در جذب‌ فلز نقره‌

مرحله‌ ششم‌ ـ به دست‌ آوردن‌ حد اشباع‌ لجن‌ فعال‌

مرحله‌ هفتم‌ ـ بازيافت‌ فلز نقره‌ از لجن‌ فعال‌

 

 بسياري‌ ازپساب‌ها و باطله‌هاي‌ معدني‌ و صنعتي‌ حاوي‌ فلزات‌ سنگين‌ مي‌باشند و فلزات‌ سنگين‌ اكثراً سمي‌ و خطرناك‌ بوده‌ و با پيشرفت‌ صنعت‌ روز به‌ روز مقادير فلزات‌ سنگين‌ و راديو نوكلييدهاي‌ و انتشار آنها در محيط‌ زندگي‌ افزون‌تر شده‌ و به‌ ناچار به‌ جريان‌ آب‌ و هوا و پوشش‌ گياهي‌ راه يافته‌ و بدين‌ طريق‌ سلامتي‌ و حيات‌ انسان‌، دام،‌ و ديگر موجودات‌ زنده‌ را به‌ مخاطره‌ مي‌اندازند. از طرف‌ ديگر، بازيابي‌ فلز نقره‌ مي‌تواند در اقتصاد صنعتي‌ مؤثر باشد و با توجه‌ به‌ حجم‌ بسيار بالاي‌ پسيابها، بازيابي‌ فلزات‌ موجود در آن‌ مي‌تواند منبع‌ مناسبي‌ براي‌ اين‌ عنصر محسوب‌ شود.

  فرآيند تصفيه‌ فلزات‌ سنگين‌ به‌ روشهاي‌ شيميايي‌ـ فيزيكي‌ داراي‌ معايبی‌ مي‌باشد از جمله‌ هزينه‌ نسبتاً زياد مواد شيميايي‌ و تجهيزات‌ مورد استفاده‌ و احتمال‌ ايجاد آلودگي‌ بيشتر در صورت‌ اختلال‌ در فرآيندهاي‌ تصفيه‌، به طوري كه‌ اگر واكنش‌ بين‌ مواد شيميايي‌ و فلز كامل‌ نگردد، مواد شيميايي‌ افزوده‌ شده‌ خود يك‌ آلاينده‌ ثانويه‌ محسوب‌ مي‌شوند. بازيابي‌ فلزات‌ حذف‌ شده‌، اغلب‌ مشكل‌ و غير عملي‌ مي‌باشد زيرا فلزات‌ سنگين‌ ممكن‌ است‌ با ماده‌ شيميايي‌ افزوده‌ شده‌ تركيبات‌ پايداري‌ را به وجود آورد؛ در حالي‌ كه‌ بازيابي‌ فلزات‌ و جذب‌ آنها از دور ريزه‌ها توسط‌ باكتري‌ها سريع‌ است‌، بعضي‌ از پسابهاي‌ صنعتي‌ حاوي‌ فلزات‌ سنگين‌ به‌ ميزان‌ يك‌ تا چند ppm هستند كه‌ به جز كاربرد باكتري‌، ساير روش‌ها به صورت‌ اقتصادي‌ قادر به‌ حذف‌ آنها نيستند. در انجام‌ اين‌ طرح‌ همواره‌ اين‌ سئوال‌ مطرح‌ بوده‌ است كه‌ آيا لجن‌ فعال‌ قادر است‌ به‌ تنهايي‌ فلز نقره‌ را تا حد مطلوبي‌ مستقيماً تصفيه‌ نمايد و به‌ عبارت‌ ديگر آيا مي‌توان‌ به‌ جاي‌ استفاده‌ از ميكروارگانيزم‌ها و راكتورهاي‌ ويژه‌ از فلوك‌ ميكروارگانيزم‌هاي‌ لجن‌ فعال‌ براي‌ تصفيه‌ استفاده‌ كرد.

 روش‌ كار

در اين‌ تحقيق،‌ از سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي‌، نوشابه‌سازي، و مس‌ به‌ دو صورت‌ مايع‌ وخشك‌ شده‌ استفاده‌ شده‌ است.‌ نمونه‌ لجن‌ فعال‌ مايع‌ را در ظروف‌ پلاستيكي‌ 4 ليتري‌ ريخته‌ و به‌ محل‌ آزمايش‌ انتقال‌ داده‌ و از پمپ‌ آكواريم‌ براي‌ هوادهي‌ به‌ نمونه‌ها استفاده‌ شده است.‌ براي‌ تهيه‌ نمونه‌هاي‌ خشك‌، لجن‌ در ظرف‌ مسطح‌ ريخته ميشوند و در هواي‌ آزاد به‌ دور از نور مستقيم‌ خورشيد قرار مي­گيرد. بعد از گذشت‌ مدت‌ 24 ساعت‌ نمونه‌هاي‌ خشك‌ شده‌ آماده‌ ميگردند.

بررسي‌ توان‌ جذب‌ فلز نقره‌ توسط‌ سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ به‌ دو صورت‌ خشك‌ و مايع‌ مقدار 1، 2، 3 و 4 گرم‌ از لجن‌ خشك‌ و ml 3 ـ ml 5 ـ ml 10 از لجن‌ مايع‌ براي‌ انجام‌ اين‌ آزمايش‌ انتخاب‌ مي­گردد. هر نمونه‌ در فلاسك‌ حاوي‌ محلول‌ فلز نقره‌ با غلظت‌ ppm 100، حجم‌ فلاسك‌ ml 250،7PH= و C ْ27= T مجاور ميگردد.‌ مجاورت‌ به‌ مدت‌ 2 ساعت‌ انجام‌ مي شود. سپس‌ نمونه‌ها با استفاده‌ از فليتر ميكروبيولوژي‌ صاف‌ شده‌ و ميزان‌ فلز موجود در محلول‌ به دست‌ آمده‌ با استفاده‌ از جذب‌ اتمي‌ اندازه‌گيري‌ مي گردد‌.

 تأثير غلظت­هاي‌ مختلف‌ فلز نقره‌ بر‌ جذب‌ فلز

محلول‌ فلزي‌ با غلظتهاي‌ 100 و200 و 1000 ppm تهيه‌ مي­گردد‌ و مقدار ml 10 ـ ml 4 از نمونه‌ با محلول‌ به‌ روش غوطه‌ورسازي‌ در فلاسك‌ مجاور ميگردد‌ و بعد از گذشت‌ 2 ساعت‌ و عبور از فليتر ميكروبيولوژي‌ مقدار فلز اندازه‌گيري‌ ميشود.

تأثير دما بر‌ جذب‌ فلز نقره‌

دماهاي‌ 22 و 37 و 40 درجه‌ سانتيگراد انتخاب‌ شده‌ و براي‌ توليد دماهاي‌ مورد نظر از انكوباتور با دقت‌ 1/0 درجه‌ استفاده‌ ميگردد. مقادير ml 10 ـ ml 4 از سه‌ نوع‌ لجن‌ به‌ صورت‌ جداگانه‌ با محلول‌ فلزي‌ نقره‌ با غلظت‌ ppm 100 مجاور ميگردد‌ و مانند مرحله‌ قبل‌ مقدار فلز اندازه‌گيري‌ مي شود‌.

تأثير PH بر‌ جذب‌ فلز نقره‌

PHهاي‌ 4، 6 و 8 انتخاب‌ ميگردند و مقادير ml 10 ـ  ml 4 از سه‌ نوع‌ لجن‌ به‌ صورت‌ جداگانه‌ با محلول‌ فلزي‌ نقره‌ مانند مرحله‌ قبل‌ در PHهاي‌ ذكر شده‌ مجاور ميشود ‌و سپس‌ مقدار فلز اندازه‌گيري‌ ميشود‌.

تأثير اندازه‌ ذرات‌ لجن‌ خشك‌ بر ميزان‌ جذب‌ فلز نقره‌

اندازه‌ ذرات‌ لجن‌ در سه‌ محدوده‌  Q<215,315250,315500 دسته‌بندي‌ ميشوند‌ و هر محدوده‌ اندازه‌ مانند مراحل‌ قبل‌ در مجاورت‌ فلز نقره‌ قرار داده‌ ميشوند و بعد از فيلتر كردن‌، ميزان‌ نقره‌ موجود اندازه‌گيري‌ ميگردد‌.

 

به دست‌ آوردن‌ حد اشباع‌ لجن‌ فعال‌

غلظت­هاي‌ ppm 1250 ـ ppm 1500 ـ ppm 2000 ـ ppm 2500  محلول‌ انتخاب ميگردد‌ و مانند مراحل‌ قبل‌ ميزان‌ فلز موجود اندازه‌ گيري‌ ميشود‌.

 بازيافت‌ فلز نقره‌ از لجن‌ فعال‌

براي‌ بازيافت‌ فلز نقره، لجن‌ فعال‌ اشباع‌ از نقره‌، درون‌ بوته‌ چيني‌ ريخته‌ ميشود و به‌ مدت‌ 30 دقيقه‌ در دماي‌ 550 درجه‌ سانتي‌گراد قرار ميگيرد.

 نتايج‌

سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ مس‌، روغن‌ نباتي، و نوشابه‌سازي‌ در حالت‌ مايع‌ و خشك‌ به‌ تناسب‌ وزن‌ و حجم‌ خود قادر به‌ جذب‌ فلز نقره‌ در غلظت‌ ppm 100 محلول‌ فلزي‌ به ترتيب برابر با مقدارهای زير هستند:

gr 1، gr 2، gr 3 و gr4 لجن‌ خشك‌ روغن‌ نباتي‌ برابر 60، 4/61، 4/70 و 88 C(p.p.m)

gr 1، gr 2، gr 3 و gr4 لجن‌ خشك‌ نوشابه‌سازي‌ برابر 5/56، 9/66، 2/62 و 5/87 C(p.p.m) 

gr 1، gr 2، gr 3 و gr4 لجن‌ خشك‌ كارخانه‌ مس‌ برابر 4/91 ، 97 ، 78/96 و 100 C(p.p.m)

3، 5 و 10 ميلي‌ليتر لجن‌ مايع‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي‌ 3/60، 71 و 91 C(p.p.m)

3، 5 و 10 ميلي‌ليتر لجن‌ مايع‌ كارخانه‌ نوشابه‌سازي‌ 5/56، 67 و 88 ) C(p.p.m

3 ، 5 و 10 ميلي‌ليتر لجن‌ مايع‌ كارخانه‌ مس‌ 4/90، 9/91 و 100 ) C(p.p.m

اثرات‌ PH بر جذب‌ فلز نقره‌

ظرفيت‌ جذب‌ فلز نقره‌ توسط‌ سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال‌ تحت‌ تأثير PH محلول‌ تغيير مي‌كند.

براي‌ لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي‌ به‌ صورت‌ مايع‌، بيشترين‌ مقدار در 6= PH كه‌ برابر با ppm 7/96؛ براي‌ لجن‌ خشك‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي ppm 87/93؛ براي لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ نوشابه‌سازي‌ به صورت‌ مايع،‌ ppm 3/91؛ براي لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ نوشابه سازي‌ به‌ صورت‌ خشك،‌ ppm 9/90؛ براي لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ مس‌ حالت‌ مايع،‌ برابر با ppm 100؛ و براي لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ مس‌ به‌ صورت‌ خشك‌، برابر با ppm 100 مي باشد.

تأثير دما

محدوده‌ دما (C ْ 40 ـ 22) بر‌ نمونه‌هاي لجن‌ فعال ‌(خشك‌ و مايع‌) كارخانه‌ مس‌ اثر ندارد‌. حداکثر ميزان جذب نقره در نمونه‌هاي‌ لجن‌ فعال‌ كارخانة‌ روغن‌سازي‌ دماي‌ 37 درجه‌ می باشد. بيشترين‌ تأثير دما بر جذب‌ فلز نقره‌ در لجن‌ فعال‌ كارخانة‌ روغن‌ نباتي‌ مشهود است‌.

تأثير غلظت‌هاي‌ متفاوت‌ فلز بر‌ جذب‌ اين‌ فلز توسط‌ سه‌ نوع‌ لجن‌ فعال

با افزايش‌ غلظت‌ نقره، ميزان‌ جذب‌ نيز افزايش‌ مي‌يابد.

 تأثير اندازه‌ ذرات‌ لجن‌ خشك‌ بر‌ جذب‌ فلز نقره‌ 

در لجن‌ فعال‌ كارخانه‌ مس‌ اندازه‌ ذرات‌ در ميزان‌ جذب‌ فلز اثر‌ كمی‌ دارد، اما اندازه‌ ذرات‌ در دو نوع‌ لجن‌ كارخانه‌ روغن‌ نباتي‌ و نوشابه‌سازي‌ در ميزان‌ جذب‌ تأثير دارند‌ به طوري‌ كه‌ بيشترين‌ ميزان‌ جذب‌ فلز در محدوده‌ اندازه m Q<215 صورت‌ می­گيرد.

به‌ نظر مي‌رسد كه‌ در اين‌ دو نوع‌ لجن‌ هرچه‌ اندازه‌ ذرات‌ كوچك­تر باشد، سطح‌ تماس‌ بيشتري‌ بين‌ ذرات‌ لجن‌ و محلول‌ نقره وجود دارد و به دليل سطح‌ تماس‌ بيشتر ميزان‌ نقره جذب‌ شده‌ نيز افزايش‌ مي‌يابد.

گياهان نجات بخش

يکي از ابعاد تصفيه بيولوژيکي ، استفاده از گياهان در تصفيه فاضلاب ها بخصوص فاضلاب هاي صنعتي حاوي فلزات سنگين از جمله جيوه ، کروم ، سيانيد و... است که در چند دهه اخير بشدت مورد توجه قرار رفته است.غلظت فلزات سنگين حاصل از پساب کارخانه ها و کارگاه ها گاهي به 200 تا سيصد P.P.M (قسمت در ميليون) مي رسد. در حالي است که استاندارد آن از نظر محيط زيستي از P.P.M است.اين فلزات براحتي در محيط زيست تجزيه نشده و اثرات زيان باري را حتي در غلظت هاي کم براي انسان و ساير موجودات به همراه دارند. اين فلزات با روش هاي بسيار پيشرفته تصفيه نيز بسختي تخريب مي شوند اما با استفاده از گياهان و کاشت آنها در استخرهاي تصفيه و به کارگيري تکنيک هاي جديد اين شيوه ، درصد قابل ملاحظه اي از فلزات سنگين جذب گياهان شده و از محيط حذف مي شوند.در حال حاضر کشورهاي بيشماري از جمله آلمان ، کانادا، چين ، کشورهاي آسياي جنوب شرقي و... به طور گسترده از فناوري در کنترل مواد سمي توليدات صنعتي خود بهره مي برند. گياهاني از خانواده ني ، پرطوطي ، صنوبر و... داراي آنزيم هايي هستند که توانايي سم زدايي علف کش ها و ساير مواد آلاينده را دارند، آنها اين مواد را در بافت هاي خود ذخيره کرده و پس از تمام شدن ظرفيتشان به رنگ زرد در مي آيند.دکتر رضا مرندي با اشاره به ويژگي هاي اين دسته از گياهان مي گويد: «گياهان از آنجا که مي توانند در سطح وسيعي رشد کرده و با هزينه کمتري نسبت به ساير روش هاي تصفيه بيولوژيکي ، فلزات سمي را جذب کنند و بر عکس سيستم هاي مصنوعي ضرري براي محيط زيست ندارند، بسيار مقرون به صرفه هستند و تنها بايد محدوديت ها و استانداردهاي استفاده از اين روش از جمله مراقبت و رسيدگي به گياهان و دفع بقاياي گياهي حاوي مواد سمي پس از استفاده در سيستم تصفيه مورد توجه قرار بگيرند.»البته اين روش تاکنون در کشور ما تنها در آزمايشگاه ها و به صورت آزمايشي انجام شده و به علت ناآگاهي و بي توجهي مسوولان هيچ گاه به عنوان روشي موثر در تصفيه فلزات سنگين و پساب هاي صنعتي مورد استفاده قرار نگرفته است.در حالي که براساس نظر کارشناسان ، کشور ايران داراي گونه هاي گياهي بسيار متنوعي است که تا امروز ناشناخته مانده و چه بسا مي تواند از گياهان شناسايي شده در اين روش نيز موثرتر و بهتر عمل کند.

  آزولا ، كمك به ايجاد آب‌هاي پاك‌

تركيبات رنگي، بخصوص رنگزاهاي آلي، يكي از پر مصرف‌ترين مواد در صنعت هستند كه هرچند با استفاده از روش‌هاي بهينه استفاده از آنها مي‌توان از ورود مقدار زيادي از اين مواد آلاينده به پساب جلوگيري كرد، ولي مقدار كمي نيز از اين مواد، به ‌غير از مشكلات زيست‌محيطي، چهره ناخوشايندي را براي آبگيرها، رودخانه‌ها و ديگر اكوسيستم‌هاي طبيعي ايجاد مي‌كنند.

بررسي‌هاي كارشناسان نشان مي‌دهد حدود 10 هزار نوع ماده رنگزا و رنگدانه تجاري گوناگون موجود است كه ميزان توليد آنها در سراسر جهان به بيش از 105‌‌ 7‌xتن در سال مي‌رسد، همچنين از آنجا كه حدود 10 الي 15درصد از اين مواد رنگي كه اغلب مصنوعي هستند، طي مراحل مختلف توليد و مصرف، وارد پساب مي‌شوند، در صورت عدم توجه به اجراي مراحل صحيح تصفيه، اين مواد همراه با پساب وارد محيط زيست مي‌شوند.از اين‌رو كارشناسان، متخصصان و پژوهشگران پژوهشكده صنايع رنگ به منظور حل اين معضل زيست‌محيطي موفق به حذف مواد آلي رنگزاي موجود در پساب‌هاي نساجي يا رنگزاي آلي اسيدي با استفاده از گياه آزولاي گونه( Azolla filiculoides) شدند كه اين روش يكي از راهكارهاي تازه زيست‌محيطي براي تصفيه پساب‌ها و حذف آلاينده‌هاست.

از آنجا كه تركيبات رنگي از جمله موادي هستند كه در صنايع مصرف بالايي دارند، برنامه‌ريزي براي حذف اين مواد كه به طور ناخواسته در پساب اين صنايع وجود دارد، بايد در دستور كار صاحبان صنايع قرار گيرد. امروزه توجه به تصفيه پساب و ايجاد سيستم‌هاي تصفيه پساب در صنايع يكي از محورهاي انتخاب صنايع سبز است كه صنايع نيز بايد به آن توجه كنند.

بررسي‌ها نشان داده است مواد رنگزا و رنگدانه تجاري علاوه بر آلودگي‌هاي اوليه، طي فرآيندهاي شيميايي مي‌توانند به تركيبات ثانويه بسيار خطرناك سرطانزا و سمي تجزيه شوند. بررسي اثرات زيست‌محيطي و اكولوژيكي اين مواد در پساب‌ها نشان مي‌دهد اين مواد از نفوذ نور جلوگيري كرده و در نتيجه بر فعاليت فتوسنتز گياهان آبزي تأثير منفي مي‌گذارند.

همچنين از آنجا كه مواد رنگي به جهت ساختار پيچيده مولكولي و پايداري در مقابل نور، حرارت و تجزيه بيولوژيكي، با روش‌هاي معمول تصفيه پساب به آساني و به‌طور كامل حذف نمي‌شوند، متخصصان و متحققان صنايع رنگ در طرحي پژوهشي حذف مواد آلي رنگزاي موجود در پساب‌هاي نساجي (رنگزاي آلي اسيدي) با استفاده از گياه آزولاي گونه را بررسي كردند.

مهندس عميد مرندي،‌ كارشناس ارشد محيط زيست پژوهشكده صنايع رنگ با اشاره به دستاوردهاي اخير علمي جهان در زمينه كنترل و حذف آلاينده‌ها از پساب‌ها، گفت: در سال‌هاي اخير، چندين فرآيند رنگبري فيزيكي - شيميايي، مانند جداسازي غشايي، الكتروشيميايي، انعقاد، لخته‌زايي، فوتوكاتاليستي، اكسيداسيون به وسيله ازن و تصفيه بيولوژيكي توسعه يافته‌اند.

وي افزود: اين در شرايطي است كه استفاده از اين روش‌ها در بخش صنعت بسيار گران هستند و در پاره‌اي از موارد، نياز به زيربناي اقتصادي خاص و تخصص بالاي علمي دارند.

اين كارشناس كه عضو هيات مديره انجمن متخصصان محيط ‌زيست نيز هست،‌ ادامه داد: يكي از روش‌هاي كنترل پساب‌ها از طريق حذف آلاينده‌ها بويژه مواد رنگزا، خالص‌سازي طبيعي است، اين روش هرچند هميشه در كنار بشر بوده ‌است، ولي طي ساليان اخير مورد توجه تعداد زيادي از محققان واقع شده ‌است. مرندي با اشاره به روش خالص‌سازي طبيعي به منظور تصفيه پساب ادامه داد:‌ در اين روش با استفاده از گياهان، خاك، رسوبات يا آب آلوده، پاكسازي محلي صورت مي‌گيرد. بررسي‌ها نشان داده است بيشترين كاربرد آن در مورد آلودگي‌هاي كم و مربوط به آلاينده‌هاي آلي، نوترينت‌ها و فلزات است.
وي با اشاره به اين‌كه اين روش در 5 حوزه كاربرد دارد، گفت: ‌گياه درماني، استحاله گياهي، درمان‌‌زيستي گياهي، پايدارسازي گياهي، استخراج گياهي و صافي گياهي جزو روش‌هايي است كه خالص‌سازي طبيعي در اين حوزه‌ها كاربرد دارد.

كارشناس ارشد محيط زيست پژوهشكده صنايع رنگ، گفت‌:‌ استفاده از اين فناوري به دليل هزينه كم، ايجاد فضاي سبز و كاربرد درازمدت، مي‌تواند در حذف سريع آلاينده‌ها بسيار مفيد واقع شود.

درمان بيولوژيكي

بررسي‌ها نشان داده است درمان بيولوژيكي، يكي از روش‌هاي پاكسازي پساب است كه نسبت به ساير روش‌هاي پاكسازي مقرون به صرفه يا عملي نيست، بلكه تنها به‌ عنوان فرآيند نهايي، براق‌سازي و گندزدايي در وسعتي زياد استفاده مي‌شود.

همچنين از اين روش مي‌‌توان در تركيب با ساير روش‌هاي تصفيه بسادگي استفاده كرد. البته پيش از انتخاب روش گياه درماني به‌ عنوان يك روش تصفيه بايد جنبه‌هاي مختلف آن نيز در نظر گرفته شود. دكتر خشايار بديعي، عضو هيات علمي گروه محيط زيست و رنگ پژوهشكده صنايع رنگ نيز گفت:‌ در گياه درماني، قابليت تطبيق منطقه و نوع آلودگي با اين روش، پاكسازي اوليه پيش از آغاز مرحله اجرايي كه معمولا بسيار هم زمان‌بر است، پتانسيل پذيرش آلودگي توسط گياهان، زنجيره غذايي، احداث محل مناسب براي نگهداري گياهان و پساب‌هاي سمي در صورت وجود، بايد مورد توجه قرار گيرد.
اين متخصص گفت: گياهان ظرفيت پذيرش غلظت‌هاي بالايي از مواد آلي را دارند بدون آن كه علائم مسموميت از خود بروز دهند. گياهان مي‌توانند مواد شيميايي را بسرعت جذب و به موادي با سميت كمتر تبديل كنند. به علاوه موادي كه از ريشه گياهان ترشح مي‌شود، شرايط تجزيه مواد آلي را در محيط پيرامون ريشه (ريزوفر) فراهم مي‌كند.

بديعي افزود:‌ اين فرآيند به آنزيم‌هاي گياهي كه ساخت تركيبات آلي را در خاك به عهده دارند، مربوط مي‌شود. گياهان پتانسيل بالايي براي استخراج مانند جذب آلاينده‌ها از محيط، تصفيه و برگردان آنها به زيست توده و صاف ‌كردن فلزات از آب توسط ريشه و تثبيت حوزه‌هاي پساب از طريق كنترل فرسايش و تبخير و تنفس در سطح وسيعي از آب را دارند.

وي با اشاره به دستاوردهاي سال‌هاي اخير در اين باره، گفت: ‌طي ساليان اخير آزمايش‌هاي موفقيت‌آميزي در زمينه درمان بيولوژيكي پساب‌هاي حاوي هيدروكربن‌هاي نفتي، از قبيل بنزن، تولوئن، اتيل بنزن و زايلن (BTEX) انجام پذيرفته است.

همچنين درمان بيولوژيكي براي پساب‌هاي حاوي هيدروكربن‌هاي آروماتيك چندحلقه‌اي ها ، پنتاكلروفنل، بي‌فنيل‌هاي پلي‌كلره ها، آليفاتيك‌هاي كلردار، پساب‌هاي آمونياك‌زا، فلزات (سرب، كادميوم، روي، آرسنيك، كروم، سلنيوم)، پساب آفت‌كش‌ها و پساب‌هاي مواد مغذي خاك (آمونياك، فسفات و نيترات) نيز انجام پذيرفته است.

عضو هيات علمي گروه محيط زيست و رنگ اين پژوهشكده، گفت:‌ در اين خصوص مي‌توان از گونه‌هاي متفاوت گياهي استفاده كرد. ازجمله مي‌توان به گونه‌هاي مختلف بيد (بيد، تبريزي و پنبه)، انواع علف‌ها (چاودار يا تلخه، ذرت خوشه‌اي، بوريا و جوي دوسر)، گياهان لگوم (شبدر، يونجه، لوبياي چشم بلبلي)، گياهان آبي (خزه و جلبك استخري)‌ و گياهاني كه ظرفيت بالايي براي ذخيره فلزات دارند مانند آفتابگردان و خردل هندي اشاره كرد.

وي با اشاره به نمونه‌هاي موفقي كه در زمينه گياه درماني استفاده شده و نتيجه داشته است، گفت: گياه‌درماني براي رفع يا حداقل كاهش آلودگي از خاك مناطق Brownfields (آلوده به سرب)، درياچه كوچكي در چرنوبيل (آلوده به اورانيوم)، خط بافر منطقه Riparian در آماناي آيووا (حذف نيترات و آترازين از پساب‌هاي كشاورزي) و يك تالاب مصنوعي در ميلان، ايالت تنسي (حذف TNT) با موفقيت استفاده شده‌ است. علاوه بر اين، تحقيقات نشان داده است درمان بيولوژيكي كاربرد‌هاي موفقيت‌آميز ديگري نيز در حوزه‌هاي كوچك‌تر، مانند زمين‌هاي كشاورزي آلوده به آفت‌كش‌ها و تثبيت آمونياك داشته ‌است.

گياه آزولا و تصفيه پساب‌ها

جستجوهاي اينترنتي و كتابخانه‌اي در زمينه رنگبري يا حذف مواد رنگزاي آلي و تصفيه پساب صنايع رنگ و وابسته آن نشان داده است كه تا به حال پژوهش‌هاي علمي شاخصي در اين زمينه صورت نپذيرفته است. كارشناسان پژوهشكده صنايع رنگ معتقدند در اين خصوص اولين بار است گياه آزولا كه بومي خارج از كشور بوده‌، به اكوسيستم ايران معرفي و سازگاري خوبي با آن نشان داده و مورد تحقيق قرار گرفته ‌است. دكتر فرامرز دولتي، عضو هيات علمي دانشگاه صنعتي شاهرود با اشاره به تيره گياه آزولا، مورد استفاده در طرح حذف مواد آلي رنگزاي موجود در پساب‌هاي نساجي با استفاده از گياه آزولا گفت:‌ تيره آزولاي مورد استفاده Azolla filiculoides است كه جهت رنگبري از پساب‌هاي حاوي مواد رنگزاي آلي اسيدي استفاده شده است.وي در تشريح دلايل و توجيحات زيست‌محيطي و اقتصادي استفاده از اين گياه، ‌گفت:‌ اين گياه ارزان قيمت است و نگهداري آساني دارد. همچنين استفاده از گياه آزولا، تيره Azolla filiculoides كه در نواحي شمالي كشور (بيشتر استان گيلان) به ‌عنوان گياه مزاحم و آفت شناخته مي‌شود، براي رفع آلودگي از پساب‌هاي صنعتي مي‌تواند كاربردي به نفع محيط زيست داشته باشد.

اين كارشناس ادامه مي‌دهد: گياه آزولا در دسترس است و تحقيقات نشان مي‌دهد به دليل آماده‌سازي آسان، كاربرد آساني دارد. از اين رو مي‌توان در وسعت عملياتي زياد از آن استفاده كرد. همچنين به دليل زيست سازگاري كامل، داراي مزاياي زيست‌محيطي فراواني است.

 عملكرد آزولا در تصفيه پساب‌

درمان گياهي يكي از روش‌هاي طبيعي است كه امروزه به منظور رفع آلودگي از محيط‌هاي آلوده استفاده مي‌شود. از بين گياهاني كه براي گياه درماني استفاده مي‌شوند، گياه آزولا هرچند كه بومي ايران نيست، ولي به دليل رشد گسترده، بخصوص در محيط‌هاي آبي، قابل استفاده در رفع آلودگي از پساب است. ته‌رنگ باقي‌مانده از فرآيندهاي اوليه الي ثالثيه تصفيه پساب‌هاي نساجي و ساير صنايع مشابه معمولا در حد غلظت ppm و كمتر هستند كه هرچند در اين غلظت سمي نيز نباشند، از نظر كارشناسي روي استفاده‌كنندگان از آب خروجي از سيستم پساب اثر منفي دارند. بر همين اساس و به منظور حذف آلودگي ناشي از رنگزاهاي آلي، در اين اختراع از گياه آزولا، تيره‌Azolla filiculoides ، جهت رنگبري از پساب حاوي رنگزاي اسيدي استفاده شده ‌است. عملكرد آزولا براي حذف اين رنگزا در غلظت‌هاي مختلف از 51‌ppm  الي 57‌ppm  تحت شرايط وجود نور و تاريكي مورد بررسي قرار گرفت. همچنين تاثير افزودن پاره‌اي نمك‌هاي مغذي بر اين فرآيند تحقيق شد. نتايج نشان‌دهنده توانايي بيشتر گياه در شرايط وجود نور نسبت به تاريكي به ‌منظور حذف بيشتر و سريع‌تر آلاينده‌ها بود. همچنين وجود نمك‌هاي مغذي به طور محدود بر افزايش ميزان و سرعت حذف آلاينده موثر بود كه مجموعه نتايج، منجر به دستاورد ويژه‌اي در زمينه حذف مواد آلي رنگزاي موجود در پساب‌هاي نساجي توسط گياه آزولا شد كه كارشناسان پژوهشكده صنايع رنگ معتقدند بزودي استفاده از اين روش‌ها در صنعت توسعه مي‌يابد.

چگونه از آزولا استفاده شد؟

كارشناسان پژوهشكده صنايع رنگ در اين طرح، از گياه آزولا تيره Azolla filiculoides كه در نواحي شمالي كشور و بخصوص استان گيلان به ‌عنوان آفت كاشت برنج شناخته شده و با وجود آورده شدن از خارج از كشور و غيربومي بودن در ايران از سازگاري بي‌نظيري با طبيعت شمال كشور برخوردار است، براي حذف مواد رنگزاي اسيدي آلي كه در صنايع نساجي كاربرد زيادي دارند، استفاده كردند. براي اين ‌منظور گياه از تالاب انزلي به تهران منتقل شد و در محيط آزمايشگاهي و با شرايطي مشابه محيط ‌زيست آن، بخصوص از نظر دمايي، مورد مطالعه قرار گرفت. براي بررسي توانايي اين گياه در حذف رنگزاهاي اسيدي، از رنگزاي اسيدي آبي 92 براي شبيه‌سازي پساب استفاده شد.براي رسيدن به اين هدف غلظت‌هاي مختلفي از رنگزا تهيه شد و گياه در شرايط مشخصي در مجاورت آن قرار گرفت. به اين ترتيب درصد حذف رنگزاي اسيدي آبي 92 در محلول آبي توسط گياه آزولا حدود 90 درصد محقق شد.

جلبک ها، آب ها را از آلودگي هاي مواد آلي و فلزات سنگين پاک مي نمايند و به عنوان شاخص زيست محيطي مطرح مي باشند. جلبک ها داراي ترکيبات ضدميکروبي و در ترکيبات ديواره سلولي جلبک ها غير از سلولز مواد ديگري از جمله آلژينات، آگار وجود دارد که نقش کليدي در جذب بيولوژيکي کاتيون هاي فلزي ايفا مي کنند آنها، به علت دارا بودن مزيت هايي نظير ارزان بودن از اهميت ويژه اي برخوردار است. هدف: استفاده از جلبک ها براي پالايش و حفظ محيط زيست و علاوه بر آن باعث اشتغال زايي و رونق اقتصادي منطقه اي نيز است. روش بررسي: از جلبک قرمز دريايي به عنوان جاذب بيولوژيکي براي حذف کاتيون Ni2+ از سيستم پيوسته (Flow) استفاده شده است. آزمايش ها طي چند مرحله و درون ستون شيشه اي پر شده طول ستون پر شده به طور معمول 35 سانتي متر با قطر داخلي 2 سانتي متر انجام شده است و اثر پارامترهايي مانند غلظت اوليه محلول، pH، مقادير مختلف جاذب (5/2 و 5/3 گرم) در زمان ماندگاري (15، 30 و 45 دقيقه) در دماي آزمايشگاه (حدود 2±23 درجه سانتي گراد) بررسي شد. محلول نيکل به کار رفته ((Ni Cl2, 6H2O با غلظت هاي اوليه (30، 50 و 70 ميلي گرم بر ليتر) بوده است و مدل هاي جذبي دو پارامتري لانگمورو فرندليچ هم چنين مدل هاي سينتيکي بررسي و با داده هاي تجربي مقايسه شد. نتايج: بيشترين ميزان جذب يون نيکل در 5=pH به ترتيب 01/83، 69/80 و 23/78 درصد مشاهده شد. با افزايش زمان از 15 دقيقه به 45 دقيقه ميزان جذب افزايش مي يابد به طوري که بيشترين ميزان جذب در 15 دقيقه اول صورت مي گيرد. غلظت نهايي يون ها در هر نمونه توسط دستگاه جذب اتمي (GBC-932) اندازه گيري شده است. مشاهده شد که گراسيلارياي غيرزنده مطابق با قانون جذب لانگمور عمل کرده است و بررسي هاي سينتيکي نيز نشان داد كه جذب نيکل توسط جلبك، از مدل جذب سينتيکي درجه دوم پيروي مي كند.
نتيجه گيري: بررسي ها حاکي از آن است که اين جلبک مي تواند به عنوان يک جاذب مناسب براي حذف فلزات سنگين از محلول هاي آبي باشد.

  منابع‌

1ـ بدليانس‌، گاليك‌، ميكروبيولوژي‌ كاربردي‌ آب‌ و فاضلاب‌، جلد سوم‌ انتشارات‌ دانشگاه،‌ 1381

2.Loughlin, K F., Hassan.M.M. Fatohi, A.I and zahu , M . Rateand Equilibrium and Silver For biosorbtion Molecular sieve.Pur.7 . 264 , (1993)

3.Chuncaiyao, Extended  and  Improved  langmuir Equation For Biosorbtion Silver and Metal  Data,Pur. Technol ,19,237,311,(2000)

4.  http://www.jamejamonline.ir

5.  http://mprn.ir          

  اخيراً يک فرايند قديمي توليد سوخت زيستي به نام گازسازي، به‌وسيلة محققاني از دانشگاه ايالتي يووا و آزمايشگاهِ آمز در وزارت انرژي امريکا، شکل جديدي به خود گرفته‌است. آنها اميدوارند که با وارد ساختن کاتاليست‌هاي متخلخل نانومقياس مدرن به اين فرايند، بتوانند از دستة وسيعي از توده‌هاي زيستي همانند دانة دستگاه تقطير که از توليد اتانول باقي مي‌ماند، کاه‌هاي غلات، علف‌ها، خمير چوب، فضولات حيواني و زباله‌ها اتانول را توليد کنند.

گازسازي فرايندي است که در آن ترکيبات کربن‌دار تحت فشار و دماي بالا در يک اتمسفر اکسيژني کنترل‌شده، به گازِ سنتز يا سينگاز(syngas) تبديل مي‌شوند. سينگاز عمدتاً از مونوکسيد کربن و هيدروژن(بيش از ۸۵ درصد حجمي) و مقادير کمتري از دي‌اکسيد کربن و متان تشکيل شده‌است. اين فرايند مانند فرايند استخراج گاز از زغال‌سنگ است و مزيت آن نسبت به فناوري‌هاي تخميري در اين است که در کاربردهاي متنوعي چون توليد حرارت، توليد الکتريسيته و ساخت مواد شيميايي و سوخت‌ها قابل ‌استفاده است.

ويکتور لين از آزمايشگاه آمز مي‌گويد:«مشکلي که پيش از اين و در دهة ۷۰ براي تبديل سينگاز به اتانول وجود داشت نبود امكان انتخاب محصولات جانبي بود. آنها مي‌توانستند اتانول توليد کنند؛ اما در اين فرايند متان، آلدهيد‌ها و تعدادي از محصولات نامطلوب ديگر نيز توليد مي‌شدند».

 لين دريافت که امكان فعال ساختن ‌مولکول‌هاي مونوکسيد کربني(سازندة اتانول هستند) در حضور يک کاتاليست با ساختاري منحصر‌به‌فرد وجود دارد. وي در اين باره گفت:«با بهبود اين جذبِ فعال‌شدة مونوکسيد کربن بر روي سطح کاتاليست، فرصت‌هاي بيشتري براي تشکيل مولکول‌هاي اتانول ايجاد خواهد شد، همچنين اگر بتوان مساحت سطح کاتاليست را افزايش داد، مقدار اتانولِ توليدشده نيز بيشتر مي‌شود».

لين و گروهش از يک فلزِ آلياژي به‌عنوان کاتاليست استفاده کردند. آنها براي افزايش مساحت سطح، از ذرات کاتاليستي نانومقياسي استفاده كردند که به شکل وسيعي در درون ساختاري از نانوکره‌هاي مزومتخلخل پخش شده بودند. اين نانوکره‌ها، گلوله‌هاي اسفنجي ريزي هستند که هزاران کانال از ميان آنها رد شده‌است. کل مساحت سطحِ اين نانوذرات کاتاليستي، تقريباً صد برابر بزرگ‌تر از مساحت سطحي است که با همان مقدار مادة کاتاليستي ـ اگر به شکل ذرات بزرگ‌تر و بزرگ‌مقياس باشند ـ ايجاد مي‌گردد.

يکي از نکات مهم در اين فرايند، کنترل ترکيب شيميايي سينگاز است. در دانشگاه يووا، محققاني از مرکز فناوري‌هاي محيطي ماندگار(CSET) براي چندين سال به توسعة گازسازهاي بستر سيالي مشغول بوده‌اند تا به کمک آنها، سينگاز باکيفيت و کارامدي براي کاربردهايي چون توليد هيدروژن براي پيل‌هاي سوختي، عرضه نمايند.

لين در خصوص ورودي اين روش گفت:«مزيت بسيار بزرگي که در استفاده از سينگاز براي توليد اتانول وجود دارد، تنوع در موادي است که مي‌توانند به سوخت تبديل شوند.» وي افزود:«اساساً مي‌توان هر مادة کربن‌داري را به سينگاز تبديل کرد و پس از توليد سينگاز، آن را به اتانول تبديل کرد.»

جنرال موتورز در يک شرکت توليد اتانول از زباله سرمايه گذاري مي کند.

 به گزارش خبرخودرو ، شرکت خورو سازي جنرال موتورز اعلام کرد سرگرم سرمايه گذاري در يک شرکت تازه تاسيس است که قرار است تا سال دوهزاروده از زباله اتانول توليد کند.

 اين شرکت نوپا موسوم به "کاسکاتا" اعلام کرد با بهره گيري از باکتري که در دانشگاه اوکلاهاما پرورش يافته است و فناوري هاي موجود تبديل مايعات به گاز،‌مي توانند اتانولي با درجه خلوص نودونه و هفت دهم درصد توليد کنند. شرکت کاسکاتا اعلام کرد اين روش در مقايسه با روش فعلي توليد اتانول از ذرت، بسيار مقرون به صرفه تر است.

 جنرال موتورز ميزان سرمايه گذاري خود را در شرکت کاسکاتا اعلام نکرد اما مسئولان اين شرکت گفتند اين حجم سرمايه گذاري به انها در ورود سريع به بازار کمک مي کند.

 اتانول براي کاهش مصرف نفت معمولا با بنزين مخلوط مي شود. در اکثر سوخت هايي که در امريکا عرضه مي شود، ده درصد اتانول وجود دارد و خوروهاي امروزي بدون هيچ مشکلي ان را مي سوزانند.

 جنرال موتورز وعده داده است تا سال دوهزارودوازده پنجاه درصد خوروهاي خود را به امکان بهره گيري از سوخت هاي حاوي اتانول مجهز کند. اما اين اقدام را به توزيع کافي اتانول در صدو هفتاد هزار پمپ بنزين امريکا مشروط کرده است.

زباله گياهي "اتانول" براي سوخت خودرو     

پژوهشگران آلماني از زباله گياهي "اتانول" براي سوخت خودرو توليد كردند پژوهشگران موسسه علوم زيست مولكولي دانشگاه فرانكفورت در آلمان توانستند با تغيير سيستم ژن قارچ مخمر آبجو، از زباله‌هاي گياهي، اتانول براي سوخت خودرو توليد كنند. پژوهشگران آلماني از زباله گياهي "اتانول" براي سوخت خودرو توليد كردند پژوهشگران موسسه علوم زيست مولكولي دانشگاه فرانكفورت در آلمان توانستند با تغيير سيستم ژن قارچ مخمر آبجو، از زباله‌هاي گياهي، اتانول براي سوخت خودرو توليد كنند. پرفسور " اكهارد بولس" رييس تيم پژوهشي اين موسسه روز دوشنبه اعلام كرد اين تيم در تحقيقات خود مشخصه‌هاي متابوليسمي قارچ مخمر آبجو را تغيير داده و آنرا بهبود بخشيدند كه در نتيجه اين قارچ قادر است زباله هاي گياهي را نيز به اتانول تبديل كند. به گفته اين كارشناس، اين اولين بار است كه در توليد اتانول از روش بيولوژي سنتزي استفاده شده است. بنا براين گزارش، اين تيم تحقيقاتي ژن‌هاي مصنوعي را به قارچ مخمر آبجو كه آنرا از مولكول حامل كدها و اطلاعات ژنتيكي در سلول موسوم به "دي.ان.آ." و از طريق يك برنامه كامپيوتري به دست آورده بودند وارد كردند. اين ژن‌هاي مصنوعي باعث مي‌شوند تا سلول‌هاي قارچ بتوانند قندهاي مشخصي در زباله‌هاي گياهي را بطور بهينه تري به اتانول تبديل كنند. بر پايه اعلام بولس، قارچ مخمر آبجو قادر است در اين روش ‪ ۲۵درصد بيشتر اتانول توليد كند و سرعت تبديل قند به اتانول نيز تا بيش از ‪۲۵۰ درصد افزايش مي‌يابد. اين پژوهشگر دانشگاه فرانكفورتر افزود، بدين ترتيب ما به سمت توليد اتانول سلولوزي در سطح تجاري يك گام قابل توجه جلو رفته ايم. بولس گفت: در حاليكه تاكنون براي توليد اتانول از ذرت و غلات كه مواد غذايي هستند، استفاده مي‌شد و اين روش سهم بسزايي در كاهش گازهاي گلخانه اي نيز نداشته است، هم اكنون قارچ مخمر آبجو قادر است از زباله‌هاي گياهي براي توليد اين ماده سوختي استفاده كند. بولس و تيم پژوهشي وي تلاش دارند تا با تغيير مشخصه‌هاي ژنتيكي مخمر آبجو ، اين قارچ را وادار كنند كه بتواند بوتانول نيز توليد كند. به گفته بولس، بوتانول نسبت به اتانول از مشخصه‌هاي بهتري به عنوان سوخت خودرو برخوردار است. در آلمان سالانه حدود يك ميليون و ‪ ۷۰۰هزار و در اتحاديه اروپا سالانه ‪ ۳ميليون و ‪ ۱۰۰هزار متر مكعب بيواتانول براي سوخت خودروها استفاده مي‌شود. هر چند كه اين رقم در برابر ‪ ۱۲۰ميليون تن سوخت خودرو كه سالانه در اتحاديه اروپا مصرف مي‌شود اندك است، اما اين كشورها هر چه بيشتر بدنبال دسترسي به سوخت‌هاي جايگزين بنزين، نفت و گاز هستند تا از يك طرف وابستگي خود به انرژي‌هاي فسيلي را كاهش دهند و از سوي ديگر سوخت ارزان تري به مصرف‌كننده خود عرضه كنند. ‪ ۸۳ميليون از مجموع ‪ ۱۲۰ميليون تن سوخت خودرو مصرفي سالانه در اتحاديه اروپا، در آلمان، انگليس، ايتاليا، فرانسه و اسپانيا استفاده مي‌شود 

تاریخچه تفکیک پسماندها

 طبق دستورالعمل‌های اداره کل سلامت محیط کار و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی، بیمارستان‌ها از سال 1374 موظف شده‌اند تا نسبت به جمع‌آوری و ذخیره سازی مجزای زباله‌های عفونی و غیر عفونی از مبدا تولید اقدام كنند. از سال 1381 وزارت بهداشت، موکدا مصمم به اجرای کامل طرح تفکیک زایدات بیمارستان‌ها شد. اگرچه در بسیاری از بیمارستان‌ها تحولات زیادی در این زمینه صورت پذیرفته اما هنوز این امر، به صورت یک فرهنگ درنیامده و هنوز هم علیرغم حضور کارشناسان بهداشت محیط در 60 درصد بیمارستان‌های کشور به عنوان مسئول بهداشتی و ناظر، زباله‌های عفونی 100 درصد تفکیک نمی‌شوند و متاسفانه در بسیاری از مراکز، زباله‌های جمع‌آوری شده در کیسه‌های رنگی مختلف با هم جمع‌آوری و دوباره مخلوط می‌شوند. در صورت بهبود روند جداسازی در مراکز بهداشتی و درمانی، با اجرای برنامه‌های آموزشی و نظارت بیشتر، نرخ تولید، همسانی بیشتری با سایر کشورهای در حال توسعه پیدا خواهد كرد. روند تولید زباله پزشکی ایران با تولید 75 درصد زباله خطرناک و 25 درصد غیر خطرناک مخالف تخمین‌های سازمان بهداشت جهانی برای کشورهای درحال توسعه است.

 از سال 1383، قانون مدیریت پسماندها، اجازه اصلاح و بهبود شرایط و ایجاد مدیریتی متناسب با پسماند پزشکی را فراهم آورده است. این قانون با اقتباس از قوانین بین المللی که تولیدکنندگان را مسئول تامین هزینه فعالیت‌های مدیریت مواد زائد می‌شمارد، مدیریت اجرایی زباله پزشکی را بر عهده خود مراکز بهداشتی درمانی می‌گذارد تا با کاهش یارانه‌های مدیریت زباله و بهبود سیستم فعلی، نقش و وظیفه هر نهاد در مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی تعیین شود و عملکرد سیستمی در راستای بهبود راندمان، کیفیت فنی و مقرون به صرفه بودن سوق پیدا كند، که به این ترتیب وظایف مالی و عملکردی سیستمی و مشکلات و موانع موجود در برابر بهبود ساختار به بهترین نحوی مرتفع خواهد شد. با این قانون مسئولیت‌های سازمانی مدیریت زباله بیمارستانی بین وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست تقسیم شده است و شهرداری‌ها در این باره وظیفه خاصی ندارند.

  جداسازی

 با توجه به مشکلات موجود در امر جداسازی پسماندهای خطرناک مطابق دسته بندی فوق الذکر و نیز از آنجایی که نحوه دفع برخی از انواع پسماندهای بیمارستانی مشابه هم است، در مراجع مختلف توصیه شده است که هر چند دسته با هم جمع‌آوری و جهت دفع ارسال شوند.گروه فنی کنوانسیون بازل در پایان اجلاس 15 خود ضمن ارائه دستورالعمل‌های فنی در خصوص دفع مواد زائد درمانی توصیه كرد که این زائدات در 5 دسته A: زباله‌های شبه شهری، B: زائدات درمانی ویژه شامل زائدات آناتومیک و پاتولوژیک، پسماندهای نوک تیز، دارویی، سیتوتاکسیک، ضایعات حیوانی و حاصل از تحقیقات میکروبیولوژیکی، C: زائدات عفونی، D: سایر زباله‌های خطرناک، E: زباله‌های رادیواکتیو در مراکز درمانی جداسازی و جمع‌آوری شوند. طبق دستورالعمل سازمان بهداشت جهانی جداسازی زائدات بر اساس رنگ ظروف آنها انجام می‌شود.

 ترجیحا ماده سازنده ظروف و كیسه‌ پلاستیكی نباید از پلاستیك‌‌های قابل احتراق و غیرهالوژنه باشد،كیسه‌های پلاستیكی نباید با منگنه بسته شوند،كیسه‌های حاوی ابزار پزشكی نوك تیز باید به رنگ زرد و برچسب گذاری شده باشد، جمع‌آوری زباله‌ها باید روزانه صورت گرفته و به مراكز انبار منتقل شوند، هیچ كیسه‌ای نباید بدون برچسب گذاری انتقال یابد ، بلافاصله باید كیسه‌های جدیدی در محل سطل زباله قرار داده شود.

 جمع آوری،حمل و نقل و دفع زباله‌ها

 1- جمع‌آوری پسماندها درداخل بیمارستان ـ زباله‌های بیمارستانی باید روزانه و یا براساس یك تناوب زمانی مناسب جمع‌آوری شده و به محل ذخیره منتقل شوند. هیچ كیسه‌ای بدون الصاق برچسب مبنی بر محل تولید و نوع زباله نباید برداشت و جمع‌آوری شود. همچنین كیسه‌ها باید سریعا با كیسه‌های مشابه جایگزین شوند و كیسه تمیز و آماده در محل تولید باید به كفایت موجود و در دسترس باشد.

 2- ذخیره سازی پسماندها در داخل بیمارستان ـ ایجاد یك محل ذخیره موقت زباله در بیمارستان الزامی است. باتوجه به مقدار پسماند جمع‌آوری شده و دوره زمانی جمع‌آوری و اندازه ساختمان و اتاق‌ها باید ظروف یا كیسه زباله در ناحیه مشخصی ذخیره شود. زباله‌های سیتوتوكسیك باید جدا از سایر زباله‌های بیمارستانی و در یك محل ایمن و مطمئن ذخیره شوند و زباله‌های رادیواكتیو نیز باید در ظروف دارای پوشش سربی نگهداری شده و جزییات مربوط به آنها روی ظرف برچسب زده شود.

 بهتر است محل ذخیره سازی به سه قسمت مجزا تقسیم شود: 1) محل ذخیره زائدات عفونی 2) محل ذخیره زائدات تیز و برنده 3) محل ذخیره زائدات دارویی و شیمیایی خطرناک

 3- حمل و نقل زباله در داخل بیمارستان ـ زباله بیمارستانی باید به وسیله ظروف چرخ‌دار، كانتینر یا چرخ‌های زباله كه برای هیچ كار دیگری استفاده نمی‌شوند، در محدوده بیمارستان جابجا شوند. این وسایل باید دارای خصوصیات زیر باشند:

 ـ به آسانی بارگیری و تخلیه شوند

 ـ لبه‌های تیز و برنده نداشته باشندتا هنگام بارگیری و تخلیه باعث پاره شدن كیسه‌ها نشوند

 ـ به آسانی قابل تمیز كردن بوده و روزانه تمیز و گندزدایی شوند.

 4- حمل و نقل زباله در خارج بیمارستان ـ برای حمل و نقل زباله بیمارستانی در خارج بیمارستان باید زباله‌ها ابتدا در پوشش مناسب قرار گیرند كه قابل سوراخ شدن نبوده و در برابر مواد شیمیایی، ارتعاش و تغییر درجه حرارت و رطوبت یا تغییر فشارمقاوم باشند.

 ترجیحا براساس مقررات ملی برچسب زده شوند و توسط ماشین آلات مناسبی كه به همین منظور طراحی شده حمل شوند:

 مسیرهای حمل زباله بیمارستانی باید كوتاه‌ترین و ایمن‌ترین مسیرهای ممكن باشند و درصورت نیاز ایستگاه‌های انتقال مناسب و منطبق با اسلوب مهندسی و بهداشتی برای حمل مواد در مسیر طراحی و ایجاد شوند.

 5- دفع پسماندهای بیمارستانی ـ به منظور جلوگیری از انتقال عفونت، بیماری و آلودگی ناشی از پسماندهای بیمارستانی لازم است زباله‌های بیمارستانی به شكل مطلوب دفن شوند. براساس توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی، تعدادی از خصوصیات لازم برای یك محل دفن زباله بیمارستانی به شرح زیر است:

 ـ در دسترس و مناسب بودن برای دریافت زباله وسایل نقلیه

 ـ حضوركاركنان در محل جهت كنترل موثر عملیات روزانه دفن

 ـ تقسیم جایگاه به مراحل و فازهای قابل اجرا قبل از شروع عملیات دفن

 ـ عایق بندی مناسب كف و دیواره‌های محل دفن به منظور به حداقل رساندن حركت شیرابه به خارج از محل دفن

ـ مكانیزم‌های مناسب برای جمع‌آوری شیرابه و تصفیه آن

 - سازماندهی دفن مواد در مناطق كوچك و تامین امكانات برای پخش كردن، فشردن و پوشش روزانه

 - ایجاد كانال زهكش در كناره‌های جایگاه برای جمع‌آوری آب‌های سطحی

- پوشش نهایی برای به حداقل رساندن نفوذ روانآب‌ها پس از پر شدن محل دفن

 - طراحی سیستم‌های مناسب برای كنترل گازهای متصاعد شده

 - ایجاد سیستم‌های حفاظتی لازم